دانشگاه تهران فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران 2423-8120 55 3 2025 09 23 Citing the Necessity Defense in the Field of Environmental Law from the Perspective of International Law and Imami Jurisprudence استناد به دفاع ضرورت در حوزۀ محیط ‏زیست از منظر حقوق بین ‏الملل و فقه امامیه 2049 2073 103445 10.22059/jplsq.2023.356919.3287 FA مجتبی افشار ‏استادیار، گروه حقوق بین ‏الملل، دانشکدۀ حقوق و روابط بین ‏الملل، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی، تهران، ایران‏ Journal Article 2023 04 06 Necessity, as one of the factors that absolves the wrongful nature of an act, provides a valid response to situations where the preservation of essential interests of the state or the international community requires the violation of primary obligations. This paper aims to examine the necessity defense in the field of environmental law from the perspective of international law and Imami jurisprudence. The fundamental problem in invoking necessity in this area is the uncertainty of harm in environmental issues, which is incompatible with the condition of imminent danger. Unlike international law, legal discussions related to necessity have not received much attention from Islamic scholars; however, by drawing on sources and jurisprudential rules through the method of legal application of verses and narrations as well as the opinions of Islamic jurists to international law, the foundations of this factor in Imami jurisprudence can be formulated. By reviewing international documents and jurisprudential sources, it can be concluded that the principle of necessity in international environmental law has an exceptional nature in both legal systems, and compensation for the incurred damage is an accepted and inevitable matter. ضرورت به ‏عنوان یکی از عوامل رافع وصف متخلفانۀ فعل، پاسخی حلی به شرایطی است که حفظ منافع اساسی دولت یا جامعۀ بین ‏المللی نیازمند نقض تعهدات اولیه باشد. این مقاله درصدد بررسی دفاع ضرورت در حوزۀ محیط ‏زیست از منظر حقوق بین ‏الملل و فقه امامیه است. مشکل اساسی استناد ضرورت در این حوزه، عدم قطعیت آسیب در مسائل زیست‏ محیطی است که با شرط لزوم قریب‏ الوقوع بودن خطر ناسازگار است. بر خلاف حقوق بین ‏الملل، مباحث حقوقی مرتبط با ضرورت چندان مورد توجه علمای اسلام نبوده است؛ اما با استمداد از منابع و قواعد فقهی با استفاده از روش تطبیق حقوقی آیات و روایات و نظرهای فقهای اسلام بر قوانین حقوق بین‏ الملل، می ‏توان مبانی این عامل در فقه امامیه را تدوین کرد. با بررسی اسناد بین‏ المللی و منابع فقهی می‏توان دریافت که اصل ضرورت در حقوق بین‏ الملل محیط‏ زیست در هر دو نظام حقوقی ماهیتی استثنایی دارد و جبران زیان وارده امری پذیرفته‏ شده و حتمی است. https://jplsq.ut.ac.ir/article_103445_f5110af59e62959733ff2708433a7866.pdf