دانشگاه تهران فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران 2423-8120 55 4 2025 12 22 Indicators of a Democracy-Oriented Judiciary نشانه‌های دادگستری دموکراسی‌مدار 2927 2950 103448 10.22059/jplsq.2024.373041.3489 FA محمدرضا نظری نژاد استادیار گروه حقوق دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران‏ حسین داودی بیرق استادیار گروه حقوق خصوصی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران‏ Journal Article 2024 02 26 Today, power, in all its forms and through all its organs, and those who wield it, can no longer escape the watchful eyes of the people. The judiciary, judges, and courts—whether in civil or criminal matters—are among the key pillars of power. If we understand democracy to mean government of the people, by the people, and for the people, the question arises: what kind of judiciary should a “for-the-people and by-the-people” judiciary be? This paper, written using a descriptive-analytical approach, finds that people will perceive a judiciary they do not identify with as a symbol of oppression. They will view its rulings not as judicial judgments but as unjust orders. Such a judiciary will lack legitimacy and respect and may become a refuge for wrongdoers. Therefore, mechanisms must be designed to ensure that the judiciary operates in accordance with democratic principles. If judges are not directly elected by the people, at least the committees responsible for selecting judges should consist of individuals acceptable to the public and free from any perception of being handpicked by the government. Moreover, in certain crimes, citizens should serve on jury panels, giving them a sense of ownership over judicial power. Even if judges and courts, like other branches of government, are not directly accountable to the public for certain reasons, courts must issue rulings with the public as their audience, deliver decisions that are worthy and impartial, and endeavor to address social issues to the fullest extent permitted by the legal system. قدرت و تمام ارکان آن و زمامداران قدرت، این روزها نمی‌توانند از چشمان تیزبین آحاد مردم در امان باشند. قوۀ قضاییه، قضات و دادگاه‌ها چه در دعاوی حقوقی و چه دعاوی کیفری از جمله ارکان مهم قدرت هستند. اگر دموکراسی را بدین معنا بدانیم که حکومت مردم بر مردم و برای مردم است، این سؤال پیش می‌آید که این دادگستری که برای مردم و از سوی مردم است، چگونه دادگستری باید باشد. این مقاله به شیوۀ تحلیلی و توصیفی نگاشته شده و بر اساس یافته‌های آن واضح است که مردم دادگستری که آن را از خود ندانند، نماد ظلم خواهند دانست. آرای آن را نه حکم دادگاه، بلکه دستورهایی ظالمانه تلقی خواهند کرد، چنین دادگستری ارج و قربی ندارد و مأمن مفسدان خواهد شد، از این‌رو باید سازوکار‌هایی اندیشیده شود تا دادگستری بر مدار دموکراسی باشد، اگر قضات منتخب مردم نیستند، دست‌کم هیأت‌های انتخاب قضات از شخصیت‌های مورد قبول مردم باشند و شائبۀ دست‌نشاندگی از جانب حاکمیت را نداشته باشند، دست‌کم در برخی جرایم، مردم به‌عنوان اعضای هیأت منصفۀ دخیل در قدرت باشند و از این طریق قدرت را از آن خود بدانند، حتی اگر قضات و دادگاه‌ها همچون قوای دیگر به دلایلی خود را پاسخگوی مستقیم نمی‌دانند، دادگاه‌ها باید در صدور آرای متوجه این امر مهم باشند که مخاطب آنها عموم مردم است، رأیی شایسته صادر کنند و در صدور آرا بر سبیل بی‌طرفی باشند، در حل معضلات اجتماعی تا جایی که از نظر نظام حقوقی ممکن است کوشا باشند. https://jplsq.ut.ac.ir/article_103448_f81b780f59b2f5aba96d731d29c27c6a.pdf