دانشگاه تهران فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران 2423-8120 55 4 2025 12 22 The Conflict between State Sovereignty and the Right to Nationality in Light of the International Human Rights System جدال حاکمیت دولت و حق بر تابعیت در پرتو نظام بین‌المللی حقوق بشر 2483 2515 104463 10.22059/jplsq.2025.385049.3634 FA رضوان باقرزاده استادیار حقوق بین‌الملل، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article 2024 11 09 Sovereignty, as one of the fundamental elements of statehood, entails both rights and obligations for states. Since ancient times, the authority to determine the conditions for granting nationality to individuals has been considered one of these rights. At the same time, the international dimension of nationality has consistently been recognized by doctrine and international judicial practice, and in light of the developments in the international community, the humanization of international law, and the transformation of sovereignty, this dimension has been further strengthened. Since the mid-20th century, the right to nationality has repeatedly been addressed in both treaty and customary international human rights law. Its realization, as a “right to have a right,” is considered a prerequisite for enjoying other human rights. Under conventional international law, judicial practice, and doctrine, the right to nationality imposes specific obligations on states within a general framework—including both positive and negative duties, as well as obligations to respect, protect, and fulfill the right. These obligations include: Prohibiting discriminatory treatment of individuals based on race, sex, language, religion, national origin, economic status, age, disability, or any other status; Prohibiting arbitrary actions, including ignoring objective and reasonable criteria; Committing to prevent and reduce statelessness; Paying special attention to specific groups, such as refugees, children, and dual nationals; Addressing related situations, such as expulsion, alteration, or voluntary renunciation of nationality. حاکمیت، در قامت یکی از مؤلفه‌های دولت‌بودگی، حقوق و تکالیفی را برای دولت‌ها به‌همراه می‌آورد و از دیرباز، تعیین شرایط اعطای تابعیت به افراد، در شمار این حقوق آمده است. همچنین وجه بین‌المللی تابعیت همواره به تأیید دکترین و رویة قضایی بین‌المللی رسیده و پرتو تحولات جامعۀ بین‌المللی، روند انسانی شدن حقوق بین‌الملل و دگردیسی حاکمیت، این وجه را تقویت کرده است. از اواسط قرن بیستم، حق بر برخورداری از تابعیت، بارها در پیکرة معاهداتی و عرفی حقوق بین‌الملل بشر مورد توجه قرار گرفته و تحقق آن، به‌عنوان حقی برای حق داشتن، پیش‌شرط برخورداری از سایر حقوق بشری شمرده شده است. به‌ موجب حقوق بین‌الملل موضوعه، رویۀ قضایی و دکترین، حق بر تابعیت، تعهدات مشخصی را در یک چارچوب کلی (اعم از اثباتی و سلبی و نیز اعم از رعایت، حمایت و ایفا)، بر عهدة دولت‌ها قرار می‌دهد: ممنوعیت رفتار تبعیض‌آمیز با افراد (مبتنی بر نژاد، جنسیت، زبان، دین، ریشۀ ملی، موقعیت اقتصادی، سن، معلولیت و یا هر وضعیت دیگری)، ممنوعیت عملکرد خودسرانه (شامل نادیده گرفتن معیارهای عینی و منطقی)، تعهد به پیشگیری و کاستن از بی‌وطنی، توجه ویژه به گروه‌های خاص (مانند پناهندگان، کودکان و دارندگان تابعیت مضاعف) و نیز وضعیت‌های مرتبط (مانند اخراج، تغییر یا ترک داوطلبانه تابعیت).  https://jplsq.ut.ac.ir/article_104463_7b27e5500de9d3284f7af3531abfeff6.pdf