دانشگاه تهران فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران 2423-8120 55 4 2025 12 22 The Concept of the Public-Interest Plaintiff and the Rationale for Filing Public Interest Lawsuits: Emphasis on Iranian Law چیستی خواهان دارای نفع عمومی و چرایی اقامۀ دعوای عمومی با تأکید بر حقوق ایران 2951 2982 105081 10.22059/jplsq.2025.387520.3658 FA همایون مافی استاد گروه حقوق خصوصی، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران علی فرحانی پناه دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران. Journal Article 2024 12 24 A public-interest plaintiff refers to an individual who initiates lawsuits aimed at protecting the community beyond personal interests. The emergence of public-interest plaintiffs can be traced to contemporary social and political developments. This phenomenon responds to the growing need of societies to safeguard public interests against institutionalized powers. The nature of public interest lawsuits lies in their collective purpose. These are cases intended to protect rights and interests that belong to the entire community or a significant portion of it. The importance of examining this concept has been increasing due to the expansion of social movements and the growing recognition of collective rights. By filing lawsuits against governmental or private entities that harm public interests, public-interest plaintiffs not only hold these entities accountable under the law but also create avenues for remedying harm to the affected community. This study seeks to answer questions regarding the nature of public-interest plaintiffs, their impact on legal structures, and the readiness of the Iranian legal system to accept and adjudicate public-interest lawsuits brought by such plaintiffs. The findings indicate that public-interest plaintiffs can effect changes in the interpretation and implementation of laws and contribute to strengthening the democratic aspects of the legal system. خواهان دارای نفع عمومی به فردی اطلاق می‌شود که با هدف حمایت از جامعه فراتر از منافع شخصی، به طرح دعاوی منافع عمومی اقدام می‌کند. چرایی ظهور خواهان دارای نفع عمومی را می‌توان در تحولات اجتماعی و سیاسی عصر حاضر جست‌وجو کرد. این پدیده، پاسخی به نیاز فزایندۀ جوامع برای حفاظت از منافع عمومی در برابر قدرت‌های نهادینه شده است. چیستی دعاوی عمومی را نیز می‌توان در ماهیت عمومی آنها جست‌وجو کرد. دعاوی‌ای که هدف آنها حفاظت از حقوق و منافعی است که به کل جامعه یا بخش شایان توجهی از آن تعلق دارد. اهمیت بررسی این مفهوم، به‌دلیل گسترش جنبش‌های اجتماعی و اهمیت یافتن حقوق جمعی، روزبه‌روز افزایش می‌یابد. آنها با طرح دعاوی علیه نهادهای دولتی یا خصوصی که به منافع عموم آسیب رسانده‌اند، نه‌تنها آنها را در محضر قانون مسئول قلمداد می‌کنند، بلکه زمینۀ جبران خسارت را برای جامعۀ آسیب‌دیده فراهم می‌آورند. این پژوهش به‌دنبال پاسخ به پرسش دربارۀ ماهیت خواهان دارای نفع عمومی، تأثیر آن بر ساختارهای حقوقی، و آمادگی نظام حقوقی ایران برای پذیرش و رسیدگی به دعاوی عمومی از سوی این خواهان‌هاست. یافته‌ها نشان می‌دهد خواهان‌های دارای نفع عمومی قادرند تغییراتی در تفسیر و اجرای قوانین ایجاد کرده و به تقویت جنبه‌های دموکراتیک نظام حقوقی کمک کنند. https://jplsq.ut.ac.ir/article_105081_545cbcc4c173716f57469278ffb87eeb.pdf