دانشگاه تهران فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران 2423-8120 56 1 2026 03 21 Analysis of Legal Proceedings against the Media in Iran's Legal System in light of Public Law Principles آسیب‌شناسی دادرسی رسانه‌ای در نظام حقوقی ایران در پرتو اصول حقوق عمومی 365 390 106032 10.22059/jplsq.2025.378546.3560 FA محسن اسماعیلی دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ایران سید احمد حبیب نژاد دانشیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، ایران حدیثه داودی دانش‌آموختۀ دکتری حقوق عمومی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، ایران 0000-0002-8182-7805 Journal Article 2024 06 29 Media activity as one of the pillars of democracy in democratic societies, is on the one hand the basis for realizing citizens' access to information, and on the other hand may also involve violation of rights and freedoms. Therefore, legal proceedings against the media should have both the components of legal proceedings as well as pay attention to the responsibility of the media to transmit information and monitor the government. Using library research and interviews with experts, the current research examines structural flaws of the judicial system in dealing with claims against the media. These flaws include the public nature of the proceedings and the tendency to view such proceeding through the lens of criminal law; A view that ignores the responsibility of the media for the free flow of information and treats it like a criminal. Also, the legal requirement for the presence of a jury during the trial and the supervision of the union, which were supposed to help guarantee the rights of the defendants in these cases, have been gradually forgotten and have become a tool to impose more restrictions on the media. As a result, legal proceedings against the media in Iran require a review that would result in the following: expert judges with knowledge of the mission of the media should handle these lawsuits; the opinion of the jury, as an institution that must adjudicate between freedom and power, should be effective in the proceedings; and the role of the government, as an institution that is challenged by free speech, should be minimized in the proceedings. فعالیت رسانه‌ها به‌عنوان یکی از ارکان دموکراسی در جوامع دموکراتیک، همان‌گونه‌که زمینه‌ساز تحقق دسترسی شهروندان به اطلاعات است، ممکن است متضمن تضییع حقوق و آزادی‌ها نیز باشد. از این‌رو دادرسی رسانه‌ای باید هم از مؤلفه‌های دادرسی برخوردار باشد و هم به وظیفۀ رسانه‌ها برای انتقال اطلاعات و نظارت بر حکومت توجه داشته باشد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه با نخبگان، آسیب‌های ساختاری نظام قضایی در رسیدگی به دعاوی رسانه‌ای را بررسی می‌کند. این آسیب‌ها شامل عمومی بودن دادرسی و گرایش به نگاه کیفری است؛ نگاهی که وظیفۀ رسانه برای جریان آزاد اطلاعات را نادیده می‌گیرد و همچون یک مجرم با آنها برخورد می‌کند. همچنین حضور هیأت ‌منصفه و نظارت صنفی که بنا بود به تضمین حقوق متهمان این پرونده‌ها کمک کنند، به ‌مرور به فراموشی سپرده ‌شده و خود به ابزاری برای اعمال محدودیت‌های بیشتر بر رسانه‌ها بدل شده‌اند. در نتیجه، دادرسی رسانه‌ای در ایران مستلزم بازنگری به‌نحوی است که قضات متخصص و برخوردار از آگاهی نسبت به رسالت رسانه‌ها به دعاوی رسیدگی نمایند؛ نظر هیأت ‌منصفه به‌عنوان نهادی که باید به داوری بین آزادی و قدرت بنشیند، در دادرسی اثرگذار باشد؛ و نقش‌آفرینی حکومت به‌عنوان نهادی که از بیان آزاد متضرر می‌شود، در دادرسی به حداقل برسد. https://jplsq.ut.ac.ir/article_106032_d9608aeeae7903134f236ba81615b609.pdf