دانشگاه تهران فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران 2423-8120 55 4 2025 12 22 Nation-State Challenges in the Era of the Fourth Industrial Revolution چالش‌های دولت-ملت در عصر انقلاب صنعتی چهارم 2395 2413 94793 10.22059/jplsq.2023.354038.3251 FA سید محمدرضا متقی دانشجوی دکتری حقوق عمومی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران حسن خسروی استاد گروه حقوق عمومی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران بیژن عبدالکریمی دانشیار گروه فلسفه، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران بیژن عباسی استاد گروه حقوق، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران احسان آقامحمدآقایی استادیار گروه حقوق، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2023 01 21 Since the the Peace of Westphalia and the widespread adoption of the principles and rules of modern international law, political literature has generally defined the “nation-state” through three key attributes: territory, population, and government—pillars from which most existing systems have emerged and upon which contemporary political recognition is based. However, with the rise of technological transformations known as the “fourth industrial revolution,” which increasingly blur the boundaries between the physical and cyber worlds, all three of these attributes now face serious challenges. This study, employing a descriptive-analytical approach and relying on library research, seeks first to identify the risks associated with each of these nation-state attributes by examining the various dimensions of these technological changes. It then addresses the question: what is the future of the nation-state in this era? According to the findings, the expansion of the digital economy, 2D and 3D internet, and smart governance is likely to undermine the traditional, physically grounded attributes of the nation-state. This evolution may pave the way for the emergence of cyber states—formally or effectively—based on a hybrid world (physical-cyber) with a corresponding class of influential actors adapted to this new reality. از زمان انعقاد معاهدة وستفالی و فراگیری اصول و قواعد حقوق بین‌الملل جدید، در ادبیات سیاسی، در تعریف «دولت-ملت»، سه شاخصة مهم «سرزمین»، «جمعیت» و «حکومت»، از وجوه اصلی برشمرده می‌شود؛ ارکانی که عموم نظام‌های موجود از آن نشأت می‌گیرند و اساس شناسایی‌های سیاسی امروز جهان، طبق آن تحقق می‌یابد. اما با گسترش تحولات فناوری که با عنوان «انقلاب صنعتی چهارم» از آن یاد می‌شود و در مسیر کمرنگ کردن مرز میان جهان فیزیکی و سایبری گام برمی‌دارد، عملاً هر سه شاخصة مذکور با مخاطرات جدی روبه‌رو شده است. حال پژوهش موجود با روش توصیفی-تحلیلی و به‌وسیلة روش کتابخانه‌ای، درصدد آن است با معرفی وجوه مختلف این تحولات، ابتدا مخاطرات مرتبط به شاخصه‌های اشاره‌شده را برشمرد و در ادامه به این پرسشپاسخ دهد که سرنوشت دولت-ملت در این عصر چه خواهد شد؟ بر اساس نتایج این پژوهش، پیش‌بینی می‌شود به‌واسطة توسعة «اقتصاد دیجیتال»، «اینترنت دوبعدی و سه‌بعدی» و «حکومت هوشمند»، شکل امروزی شاخصه‌های پذیرفته‌شدة دولت‌-ملت، بالأخص از منظر وجهة فیزیکی آنها‌، توجیه‌پذیری خود را از دست دهند و عرصه را برای تحقق «دولت‌های سایبری» (رسماً یا عملاً)، مبتنی بر «جهان مختلط» (فیزیکی-سایبری)، با طبقه ذی‌نفوذ متناسب با آن، فراخ سازد. https://jplsq.ut.ac.ir/article_94793_4d63387e1ebb7111032722c2301b889d.pdf