Document Type : Article


Prof., Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran


The legal consequences of cultural diversity vary depending on the person it addresses. Given the fact that there is a huge difference between human rights and citizenship rights in international and national laws, accepting cultural diversity at the level of international law can be interpreted as fundamental human rights which needs an international agreement for its implementation; as a citizenship rights, however, cultural diversity can be identified based on the national and domestic laws, each of which (international/national dichotomy) has different requirements and consequences. One of the major legal consequences of identifying cultural diversity to be among the human rights is to agree with a fixed and equal value attached to every human culture at the global level, and to consider States to be obligated to preserve cultural diversity in the same way that they preserve biological diversity in nature. Such a hypothesis leads to the rejection of relativity of cultures, which is unnatural per se. Considering cultural diversity to stand among citizenship rights, however, leads to the fact that cultures are practically relative.


1. فارسی
الف) کتاب‌ها
1. قرآن کریم
2. ------------ (1388)، مبانی حقوق عمومی در قرآن مشروعیت قدرت و مقبولیت دولت در قرآن، تهران: میزان.
3. ------------- (1388)، نظریۀ نسبیت در حقوق شهروندی (تحلیلی مبتنی بر اطلاق در حقوق طبیعی)، تهران: گرایش.
4. ------------ (1391)، نقد مبانی فلسفی حقوق بشر: فلسفۀ طبیعی حقوق بشر، تهران: مخاطب.
5. -------------- (1393)، حقوق بشر و شهروندی در آرای ائمۀ شیعه علیهم‌السلام، تهران: مخاطب.
6. دبیرخانۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی (1392)، نقشۀ مهندسی فرهنگی کشور.
7. ریاست جمهوری (1393)، پیش‌نویس منشور حقوق شهروندی.
8. کمیسیون ملی ایران-یونسکو.
9. گودرزی، محسن (1383)، گرایش‌های فرهنگی و نگرش‌های اجتماعی در ایران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
10. مطهری، مرتضی (1368)، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران: صدرا.
11. ------------ (1374)، نهضت‌های اسلامی در صد سالة اخیر، تهران: صدرا.
ب) مقالات
12. جاوید، محمدجواد (1386)، «حقوق بشر در عصر پسامدرن، انتقاد از شاهکارهای فلسفی در فهم حقوق ذهنی»، فصلنامۀ حقوق، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، ۳۷ (۳).
2. خارجی
2. Halpern, C. (2011), Communautarisme, une notion équivoque ; Retreived from Science Humaines Portal.
3. Colin, A. (2016), Les notions clés de l’ethnologie, Analyses et textes, Cursus sociologie.
4. Mario, d'Angelo (2002), Diversité culturelle et dialogue des civilisations: l'évolution des concepts de 1990 à 2001, coll. Innovations & Développement, no 7, Idée Europe, Paris.
5. Mauss, M. (n.d.), Sociologie et anthropologie, chapitre VI, Les techniques du corps, PUF
6. Schnapper, D. (2007), Qu’est-ce que l’intégration?, Dominique Schnapper, p.14
7. Alexis, B., 2011. Diversité culturelle | Citoyen de demain. Available at: [Accessed May 3, 2020].
8. COL, A., (2017), Cultural engineering: a global approach, for sustainable human development and international cooperation. , p.7. Available at: [Accessed May 3, 2020].
9. Council of Europe, (2016), Human rights in culturally diverse societies 3 Guidelines adopted by the Committee of Ministers 3 Compilation of Council of Europe standards 3 Proceedings of the High-level Seminar ENG,
10. Javid, M.J., 2005. Droit naturel et droit divin comme fondements de la légitimité politique : une étude comparative du Christianisme et de l’Islam.
11. Javid, M.J., Sadeghi, M. & Shafizadeh Kholenjani, M., 2012. ‫ﻓﺼدﯾﺪﮔﺎهﻧﺎﻣﻪﻗﻀﺎﯾﯽﺣﻘﻮقی, Judicial Law Views Quarterly.
12. Khamenei, 2001. Cultural invasion on Islam: a reality or a conspiracy theory? - Available at: [Accessed May 3, 2020].
13. PIECE, M., 2019. International and European Cultural Engineering (PIECE), M.A. | University Bourgogne Franche-Comté | Dijon, France - Available at: [Accessed May 3, 2020].
14. Ramsey, A.W., (1999), Re-forming the Body: Religion, Community, and Modernity by Philip A. Mellor and Chris Shilling. The American Journal of Sociology, 104(6), pp.1893–1894. Available at:,+1997,+p.+70)+Body&ots=lL3MI71kDl&sig=XN-Cu45VVrxqHO6iz6fnZxLN-7M#v=onepage&q=. (Shilling%2C 1997%2C p. 70) Body&f=false [Accessed April 25, 2020].
15. Stankunowicz Eryk, (2015), France Failed Its Cultural Diversity Policy. Available at: [Accessed May 3, 2020].
16. Tasin, C., (2011), Oui le multiculturalisme est un échec ! Oui, le problème c’est l'islam ! - Riposte LaïqueRiposte Laïque. Available at: [Accessed May 3, 2020].
17. اسماعیلی, 2017. معنای حدیث «اخْتِلافُ اُمّتی رَحمَةٌ» چیست؟/ تقیه یک تاکتیک مدیریتی است . Available at: %81 [Accessed May 3, 2020].
18. باز, ب., 2001. الحکم على حدیث: (اختلاف أمتی رحمة). Available at: [Accessed May 3, 2020].