فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

قانون‌سازی دیوان بین‌المللی دادگستری از دیدگاه عقلانیت وبری

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

علی عبداله پور 1
فضل الله موسوی 2

1 دانشجوی دورة دکتری حقوق بین‌الملل، گروه حقوق عمومی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران‏

2 استاد گروه حقوق عمومی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران‏

https://doi.org/10.22059/jplsq.2024.364397.3382
چکیده
ابتنای قانون‌سازی دیوان بین‌المللی دادگستری بر عقلانیت، ضمن آنکه می‌تواند در پذیرش عمومی آرای دیوان نقش بسزایی داشته باشد، با اتخاذ یک نگرش جامعه‌شناختی حقوقی به این کنش دیوان، قادر است توسعة حقوق بین‌الملل از طریق قاعده‌سازی دیوان را به لحاظ نظری تسهیل کند. ازاین‌رو پژوهش فرارو با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی درصدد نظریه‌پردازی در امکان انطباق کنش قانون‌سازی دیوان بر کنش‌های عقلانی و انواع عقلانیت وبری است. این نوشتار ضمن اذعان به رهیافت خاص وبر به عقلانیت، به این نتیجه رسیده است که قانون‌سازی دیوان به‌مثابة مفهومی فرازبانی، به معنای خلق قاعده و آفرینش الگوهای کنشی عقلانی و البته الزامی توسط دیوان را می‌توان بر عقلانیت وبری؛ منطبق دانسته و کنش دیوان در خلق قانون را ذیل کنش عقلانی معطوف به ارزش و کنش عقلانی معطوف به هدف گنجاند. گو اینکه نسبت میان کنش دیوان با کنش عاطفی و کنش سنتی نسبت تباین است. همچنین در بین انواع چهارگانة عقلانیت وبری، قانون‌سازی دیوان را می‌توان متصف به عقلانیت نظری، ذاتی و صوری کرد و با توجه به مؤلفه‌های احصاشده برای عقلانیت عملی این کنش دیوان را نمی‌توان متصف به عقلانیت عملی دانست.

کلیدواژه‌ها

دیوان بین‌المللی دادگستری
‏عقلانیت
عقلانیت
قانون‌سازی
‏قانون‌سازی کنش‌های اجتماعی
‏ماکس وبر.‏
موضوعات

عنوان مقاله English

Lawmaking by the International Court of Justice from the Perspective of Weberian Rationality

نویسندگان English

Ali Abdollahpour 1
Fazlollah Mousavi 2
1 Ph.D. Student‏ ‏in International law, Department of Public Law, Faculty of Law and Political ‎Science, University of Tehran, Tehran, Iran‎
2 Professor, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, ‎Tehran, Iran
چکیده English

The reliance of the International Court of Justice's legislation on rationality can play a significant role in the public acceptance of the Court's rulings. By adopting a sociological-legal perspective on the Court's actions, it can theoretically facilitate the development of international law through the Court's rule-making. Therefore, this research aims to theorize the possibility of aligning the Court's legislative actions with rational actions and types of Weberian rationality, using a descriptive-analytical method. This article acknowledges the specific approach to rationality and concludes that the Court's legislation, as a translinguistic concept, can be understood as the creation of rules and the establishment of rational and obligatory action patterns by the Court. The Court's actions in law-making can be categorized under value-oriented rational action and goal-oriented rational action. However, the relationship between the Court's actions and emotional or traditional actions is one of contrast. Additionally, among the four types of Weberian rationality, the Court's legislation can be characterized as theoretical, intrinsic, and formal rationality, while considering the identified components for practical rationality, this Court's action cannot be classified as practical rationality.

کلیدواژه‌ها English

International Court Of Justice
law-making
Max Weber
rationality
social actions
  1. فارسی

الف) کتاب‌ها

  1. اباذری، یوسف (1401). خرد جامعه‌شناسی. چ پنجم. تهران: طرح نو.
  2. انصاری، باقر (1393). نقش قاضی در تحول نظام حقوقی. چ دوم، تهران: میزان.
  3. بروبیکر، راجرز (1395). مرزهای عقلانیت. ترجمة شهناز مسمی‌پرست، تهران: پارسه.
  4. تبیت، مارک (1394). فلسفة حقوق. ترجمة حسن رضایی خاوری، چ چهارم، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  5. تنهایی، حسین ابوالحسن (1394). درآمدی بر مکاتب و نظریه‌های جامعه‌شناسی. گناباد: مرندیز.
  6. محسنی، منوچهر (1396). جامعه‌شناسی انحرافات اجتماعی. چ سوم، تهران: طهوری.
  7. خلفی، مسلم (1388). مبانی حقوقی پیشگیری از جرم. چ اول، قم: نورالسجاد.
  8. زرنشان، شهرام (1392). شکل‌گیری و شناسایی حقوق بین‌الملل عرفی. چ اول، تهران: گنج دانش.
  9. سادات‌میدانی، حسین (1387). صلاحیت قانونگذاری شورای امنیت. چ دوم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
  10. ضیائی بیگدلی، محمدرضا (1401). حقوق بین‌الملل عمومی. چ هفتادودوم، تهران: گنج دانش.
  11. فروند، ژولین (1383). جامعه‌شناسی ماکس وبر. ترجمة عبدالحسین نیک‌گهر، چ اول، تهران: توتیا.
  12. کاسسه، آنتونیو (1370). حقوق بین‌الملل در جهانی نامتحد. ترجمة مرتضی کلانتریان، چ اول، تهران: دفتر خدمات حقوقی بین‌الملل.
  13. کی‌نیا، مهدی (1400). مبانی جرم‌شناسی. چ نوزدهم. تهران: دانشگاه تهران.
  14. گیدنز، آنتونی (1384). مسائل محوری در نظریة اجتماعی، کنش، ساختار و تناقض و تحلیل اجتماعی. ترجمة محمد رضایی، چ اول، تهران: سعاد.
  15. مجدفر، فاطمه (1383). جامعه‌شناسی عمومی. چ اول، تهران: شعاع.
  16. محبی، محسن (1393). مباحثی از حقوق نفت و گاز در پرتو رویة داوری بین‌المللی. چ سوم، تهران: شهر دانش.
  17. میرزایی، خلیل (1385). فرهنگ تخصصی انگلیسی- فارسی علوم انسانی. چ اول، تهران: حفیظ.
  18. وبر، ماکس (1399). اقتصاد و جامعه. ترجمة عباس منوچهری، مهرداد ترابی‌نژاد و مصطفی عمادزاده، چ هفتم، تهران: سمت.
  19. وبر، ماکس (1400). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری. ترجمه عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی. چ دهم. تهران: علمی و فرهنگی.

ب) مقالات

  1. احمدی، امید (1392). مشروعیت قانون ازدیدگاه اسلام و ماکس وبر. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 17 (1)، 1- 21.
  2. آزاد برمکی، تقی (1375). جامعه‌شناسی عقلانیت. قبسات، 1 (1)، 39-57.
  3. باقرزاده، رضوان و رنجبریان، امیرحسین (1395). شناخت قانون‌سازی بین‌المللی در پرتو ملاحظات کلی قانون‌سازی در علم حقوق. مجلة تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، 19 (74)، 169-192.
  4. بشیریه، حسین (1368). مبانی جامعه‌شناسی مذهبی ماکس وبر- قسمت دوم. نشریة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، (24)، 203-223.
  5. حبیبی، همایون؛ شاملو، سوده (1392). نقش دیوان بین‌المللی دادگستری در توسعه‌ی حقوق بین‌الملل. فصلنامه‌ی پژوهش حقوق عمومی، 15 (41)، 71-114.
  6. حبیبی‌مجنده، محمد؛ کامیارراد، ساناز (1397). قاعده‌سازی در دیوان بین‌المللی دادگستری از مجرای تفسیر پویا. مجلة حقوقی بین‌المللی، (58)، 65-88.
  7. حسینی جبلی، میرصالح (1381). عرف در نگاه جامعه‌شناختی و حقوق. معرفت، (56)، 110-129.
  8. رسول‌پور، امیرارسلان؛ عابدینی، عبدالله (1391). حرکت به‌سوی قاعده‌سازی و انگاره‌های معاصر: رویة قضایی در آیینة دیوان بین‌المللی دادگستری. پژوهش‌های حقوقی، (21)، 133-176.
  9. رمضانی‌قوام‌آبادی، محمدحسین (1389). نگاهی به مسائل زیست‌محیطی در رای دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیة کارخانه خمیر کاغذ. حقوق تطبیقی، (85)، 79-100.
  10. قائمی‌نیا، علی‌رضا (1383). چیستی عقلانیت. فصلنامة علمی پژوهشی ذهن، (17)، 1-12.
  11. محبی، محسن؛ امینی، اعظم (1393). اصل انصاف و ظرفیت قاعده‌سازی آن در رویة دیوان بین‌المللی دادگستری. مجلۀ حقوقی بین‌المللی، (51)، 9-40.
  12. مرادی‌پسند، گلناز؛ بشیریه، طهمورث؛ غلامی، حسین (1399). مبانی کیفرزدایی میان‌کنشی اخلاقی فلسفی و حقوقی. پژوهش‌های اخلاقی، 10 (3)، 263-286.
  13. ممتاز، جمشید (1389). پیش‌گفتار، در مجموعه مقالات همایش نقش دیوان بین‌المللی دادگستری در تداوم و توسعة حقوق بین‌الملل. تهران: انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل، 13-15.

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books
  3. Aharon, B. (2005). Purposive Interpretation in Law. New Jersey: Princeton University Press.
  4. Bennett, Christopher (2012). The Apology Ritual: A Philosophical Theory of Punishment. first edition. Cambridge: Cambridge University Press.
  5. Luhmann Niklas (2016). A Sociological Theory of Law. edited by: Martin Albrow. translated by: Elizabeth King-Utz, and Martin Albrow. Published by Routledge, Schawrnzenbergr, G. (1972). Equity in International Law. Yearbook of World Affairs.
  6. Schawrnzenbergr, G. (1972). Equity in International Law. Yearbook of World Affairs.
  7. Schutz, A. (1962)1984. Collected Papers: The Problem of Social Reality. The Hague/Boston/London: Martinus Nijhoff.
  8. Thirlway, Hugh (2019). The Sources of International Law. Oxford: Oxford Public International Law.
  9. Weber, M. (1930) 2005. The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism. translated by Talcott Parsons. London and New York: Taylor & Francis e-Library.
  10. Weber, M. (1946/1958). Essays in Sociology. In M. Weber, H. Gerth, & C. W. Mills (Eds.) From Max Weber. New York: Oxford University Press.
  11. Weber, M. (1951). The Religion of China. Translated and edited by Hans H. Gerth. New York: Free Press.
  12. Weber, M. (1968). Economy and Society. Edited by Guenther Roth and Claus Wittich. New York: Bedminister. Originally: (1921) 1976. Wirtschaft und Gesellschaft, Edited by Johannes Winckelmann, Tubingen: Mohr.

 

  1. B) Articles
  2. Brunnée, J. & Christopher Campbell-Duruflé (2022). International Legislation. Max Planck Encyclopedias of International Law [MPEPIL], 1-20.
  3. Kalberg, S. (1980). Max Weber's Types of Rationality: Cornerstones for the Analysis of Rationalization Processes in History. The American Journal of Sociology, 85(5), 1145-1179.
  4. Kolb, Robert (2006). Principles as Sources of International Law; with Special Reference to Good Faith. Netherlands International Law Review, (53), 1-36.
  5. Mosterín, J, (2002). Acceptance Without Belief. Manuscrito, Instituto de Filosofía CSIC Calle Pinar, (25), 313–335.
  6. Swidler, Ann (1973). The Concept of Rationality in the Work of Max Weber. Sociological Inquiry, 43 (1), 35-42.
  7. Tucker, William, T. (1965). Max Weber's Verstehen. The Sociological Quarterly, Taylor & Francis, 6 (2), 157-165.
  8. Weber, M, (1946) 2010. Politics as Vocation, H. Gerth and C. W. Mills (eds). Oxford University Press. 77-127.

 

  1. C) Cases
  2. Aegean Sea Continental Shelf (Greece v Turkey) (Judgment), ICJ Reports 1978.
  3. Amco Asia Corporation and Others v. Republic of Indonesia, (1986), ICSID Case No. ARB/81/1, Ad hoc Committee Decision on the Application for Annulment of May 16, 1986, 25 ILM 1439.
  4. Anglo-Iranian Oil Co. case (jurisdiction), judgment of July 22nd, I952: I. C. Reports I952.
  5. Case Concerning Barcelona Traction, Light, and Power Company, Ltd [1970] ICJ Reports 1970.
  6. Case concerning Right of Passage over Indian Territory, (1960) Merits,(Portugal v. India) Merits, ICJ Reports, 1960.
  7. Case Concerning Rights of United States Nationals in Morocco, (France v. United States of America), JUDGMENT OF AUGUST 27th, 1952.
  8. Corfu Channel Case (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. People's Republic of Albania) (Merits), ICJ Reports 1949.
  9. Dispute Regarding Navigational and Related Rights, (2009) Merits,(Costa Rica v. Nicaragua), ICJ Reports, 2009.
  10. Islamic Republic of Iran v. United States of America, Declaration of judge ad hoc Momtaz, December 2022, Reports of Judgments, Advisory Opinions and Orders: Alleged Violations of the 1955 Treaty of Amity, Economic Relations, and Consular Rights (Islamic Republic of Iran v. United States of America) , pp 65-79, Request for the Indication of Provisional Measures - Order of 3 October 2018.
  11. Legal Consequences for States of the Continued Presence of South Africa in Namibia Notwithstanding Security Council Resolution 276, Advisory Opinion of 21 June 1971, I.C.J Reports, 1971.
  12. Legal Consequences for States of the Continued Presence of South Africa in Namibia (South West Africa) notwithstanding Security Council Resolution 276 (1970) (Advisory Opinion), ICJ Reports 1971.
  13. North Sea Continental Shelf Cases, (1969) Merits, (Federal Republic of Germany/Denmark; Federal Republic of Germany/Netherlands), ICJ Reports.
  14. Norway v. USA (Norwegian shipowners’ claims), 13 October 1922.
  15. Prosecutor v. Dusko Tadic aka "Dule" (Opinion and Judgment), IT-94-1-T, International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY), 7 May 1997.
  16. Pulp Mills on the River Uruguay (Argentina v. Uruguay), Judgment of 20 April 2010.
  17. Reparation for Injuries Suffered in the Service of the United Nations, Advisory Opinion 11 April 1949, ICJ. Reports, 1949.
  18. Reservations To The Convention On The Prevention And Punishment Of The Crime Of Genocide, Advisory Opinion, International Court of Justice, 1951 ICJ Report 1951.
  19. Special Court of Sierra Leone, Prosecutor v. Sam Hinga Norman, 31 May 2004, No. SCSL-2004-14-AR72(E).
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دوره 55، شماره 3 - شماره پیاپی 43
پاییز 1404
پاییز 1404
صفحه 1703-1727

  • تاریخ دریافت 28 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 19 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 27 فروردین 1403

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما