مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

دولت بی‌طرف: افسانه یا واقعیت؟

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

علی ولایی 1
سید محمد قاری سید فاطمی 2
سید علیرضا حسینی بهشتی 3

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استاد حقوق بشر، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استادیار فلسفۀ سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.390638.3702
چکیده
بی‌طرفی لیبرال که نظریه‌ای غالب در فلسفۀ سیاسی معاصر و ایدۀ مرکزی دولت مدرن تلقی می‌شود، در عمل نسخه‌ای بی‌نقص نبوده و امکان تحقق آن محل تأمل است؛ هرچند کنار گذاشتن بی‌طرفی نیز می‌تواند پدیدآورندۀ دولتی تمامیت‌خواه باشد. در مقالۀ حاضر، بر پایۀ تحلیل مفهومی و با نگاهی انتقادی به پاره‌ای از مبانی و پیش‌فرض‌ها، چرایی امتناع نظری و عملی ایدۀ دولت بی‌طرف و نامطلوبی پیامدهای بی‌طرفی مطلق به‌عنوان پرسش این تحقیق واکاوی می‌شود؛ به خودشکنی بی‌طرفی و ناتوانی در توجیه بی‌طرفانه این نظریه، ابتنا بر نوعی فردگرایی اتمیستی، بی‌توجهی به زمینه‌مندی ارزش‌ها، پیگیری یکسان‌سازی فرهنگ‌های غیرلیبرال، فقدان ارادۀ کاملاً آزاد و مستقل برای تحقق خودآیینی، ناکامی رویکرد بازارمحور در تأمین گزینه‌های کافی برای انتخاب‌گری شهروندان پرداخته می‌شود و بحران‌های برخاسته از دولتی بی‌طرف که غایتی برای انسان متصور نیست، دغدغه‌مندی نسبت به فضایل در حوزۀ عمومی را از شهروندان سلب می‌کند، نقشی منفعل دربارۀ شکوفایی قابلیت‌های انسانی ایفا می‌کند و نسبت به مسئولیت‌های اجتماعی شهروندان و مداخلات ضروری دولت بی‌توجه است، تحلیل می‌شود. بر اساس نتایج و یافته‌های این پژوهش، بی‌طرفی مطلق و خنثایی برای دولت در همۀ امور مرتبط متصور نیست، بلکه تعیین قلمرو بی‌طرفی و جانبداری اهمیت دارد و آنچه مطلوب و دست‌یافتنی است، بی‌طرفی مشروط است. امکان و توجیه مراتبی از بی‌طرفی مشروط با سطحی از کمال‌گرایی اخلاقی مورد بررسی نظری این نوشتار است.

کلیدواژه‌ها

آزادی منفی
بی‌طرفی
خودآیینی
فردگرایی
کمال‌گرایی.
موضوعات

عنوان مقاله English

The Neutral State: Myth or Reality?

نویسندگان English

Ali Velaei 1
Seyed Mohammad Ghari Seyed Fatemi 2
Seyed Alireza Hosseini Beheshti 3
1 Ph.D. Student in Public Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Professor in International Law and Human Rights, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor in Political Philosophy, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

Liberal neutrality, considered the dominant theory in contemporary political philosophy and the central idea of the modern state, has been accompanied in practice by many issues. Its existence is also in doubt; however, the abandonment of neutrality could lead to the emergence of a totalitarian state. In this paper, based on conceptual analysis and a critical approach, reasons for the theoretical and practical impossibility of a neutral state are examined. The discussion addresses the self-contradictory nature of neutrality and its inability to justify itself impartially, its reliance on a form of atomistic individualism, its neglect of the contextual nature of values, its pursuit of cultural uniformity in non-liberal societies, the lack of free and independent will necessary for autonomy among citizens, the failures of the cultural market to provide a sufficiently wide range of options for citizens' choices, as well as the crises arising from the neutral state that envisions no ultimate purpose for human beings. This absence can strip citizens of any form of concern for virtues in the public sphere, while the neutral state plays a passive role in the flourishing of human capabilities and disregards citizens' social responsibilities as well as the necessary interventions of the state. According to the findings of this research, determining the scope of neutrality and partiality is significant, and by the distinction between the concepts of neutrality and impartiality, what is desirable and achievable is limited neutrality or impartiality. The possibility and justification of reconciliation between limited neutrality and a certain level of moral perfectionism is the subject of this paper.

کلیدواژه‌ها English

autonomy
impartiality
individualism
negative liberty
perfectionism
1. فارسی
الف) کتاب‌ها
1. برلین، آیزایا (1392). چهار مقاله دربارۀ آزادی. ترجمۀ محمدعلی موحد. تهران: خوارزمی.
2. پاروین، فیل. چمبرز، کلر (1402). فلسفۀ سیاسی؛ درآمدی کامل. ترجمۀ جواد حیدری. تهران: سروش مولانا.
3. تیلور، چارلز (1402). علل بحران؛ اتمیسم. در: زندگی فضیلت‌مند در عصر سکولار. تهران: آگاه.
4. تیلور، چارلز؛ مکلور، جاسلین (1398). سکولاریسم و آزادی وجدان. ترجمۀ مهدی حسینی. تهران: روزبهان.
5. حسینی بهشتی، سیدعلیرضا (1395). بنیاد نظری سیاست در جوامع چندفرهنگی. تهران: ناهید.
6. دیویی، جان (1402). لیبرالیسم و عمل اجتماعی. ترجمۀ رضا یعقوبی. تهران: کرگدن.
7. رجایی، فرهنگ (1402). زندگی فضیلت‌مند در عصر سکولار. تهران: آگاه.
8. سالمن، دیوید (1399). السدر مک‌اینتایر. ترجمۀ کاوه بهبهانی. در: متفکران بزرگ فلسفه اخلاق. تهران: لگا.
9. سندل، مایکل (1397) اخلاق در سیاست. ترجمۀ افشین خاکباز. تهران: نشر نو.
10. سِیِرس، شان (1399). کارل مارکس. ترجمۀ صالح نجفی. در: متفکران بزرگ فلسفۀ اخلاق. تهران: لگا.
11. فوکویاما، فرانسیس (1401). لیبرالیسم و ناراضیانش. ترجمۀ رحمن قهرمان‌پور. تهران: روزنه.
12. کیملیکا، ویل (1396). درآمدی بر فلسفۀ سیاسی معاصر. ترجمۀ میثم بادامچی. مباشری محمد. تهران: نگاه معاصر.
13. گری، جان (1403). لیبرالیسم. ترجمۀ سیدعلیرضا حسینی بهشتی. تهران: روزنه.
14. ملکیان، مصطفی (1379). آرای اخلاقی و سیاسی مک‌اینتایر. تهران: بقعه.
15. مندوس، سوزان (1395). بی‌طرفی در فلسفه اخلاق و فلسفۀ سیاسی. ترجمۀ فاطمه‌سادات حسینی. تهران: طه.
16. نوسبام، مارتا (1401). کیفیت زندگی. ترجمۀ حسن فشارکی. تهران: شیرازه.
17. نیگل، تامس (1399). برابری و جانبداری. ترجمۀ جواد حیدری. تهران: نشر نو.
18. همپتن، جین (1385). فلسفۀ سیاسی. ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: طرح نو.
 
ب) یادداشت‌ها
19. حسینی بهشتی، سیدعلیرضا (1392). درس‌گفتار «عدالت اجتماعی در جوامع چندفرهنگی». مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد. (جلسه2، ۱۱/۰۷/۱۳۹۲ - جلسه19، ۰۴/۱۲/۱۳۹۲)
20. دباغ، حسین (1403). یادداشت «نسخه‌ای برای پیشبرد عدالت اجتماعی در ایران: لیبرالیسم به روایت جان دیویی». 26/02/1403.
 
2. انگلیسی
A) Books
1.     Ackerman, B. (1980). Social Justice in the Liberal State. New Haven: Yale University Press.
2.     Beckman, L. (2001). The Liberal State and the Politics of Virtue. New Jersey: Routledge.
3.     Bell, D. (1993). Communitarianism and its Critics. UK: Oxford University Press.
4.     Dworkin, R. (1985). A Matter of Principle. US: Harvard University Press.
5.     Franken, L. (2016). Liberal Neutrality and State Support for Religion. Switzerland: Springer.
6.     Green, T. H. (1986). On the Different Senses of ‘Freedom’ as Applied to the Will and the Moral Progress of Man. in Green’s Lectures on the Principles of Political Obligation. New York: Cambridge University Press.
7.     Haksar, V. (1979). Equality, Liberty and Perfectionism. UK: Oxford University Press.
8.     Hayek, F. (1960). The Constitution of Liberty. Chicago: University of Chicago Press.
9.     Hurka, T. (1993). Perfectionism. UK: Oxford University Press.
10.  Jones, P. (2018). The Ideal of the Neutral State. in Liberal Neutrality. New York: Routledge.
11. Kolakowski, L. (1975). Neutrality and Academic Values. in Neutrality and Impartiality. London: Cambridge University Press.
12.  Kymlicka, W. (1990). Contemporary Political Philosophy. UK: Oxford University Press.
13. Kymlicka, W. (1994). Individual and Community Rights. in Group Rights. Toronto: University of Toronto Press.
14. Kymlicka, W. (1998). Liberal Egalitarianism and Civic Republicanism: Friend or Enemies?. UK: Oxford University Press.
15.  Larmore, C. (1987). Patterns of Moral Complexity. Cambridge: Cambridge University Press.
16. Macedo, S. (1990). Liberal Virtues: Citizenship, Virtue, and Community in Liberal Constitutionalism. UK: Oxford University Press.
17. MacIntyre, A. (1981). After Virtue: A Study in Moral Theory. Notre Dame: University of Notre Dame Press.
18. MacIntyre, A. (1988). Whose Justice? Which Rationality?. Notre Dame: University of Notre Dame Press.
19.  MacKinnon, C. (1989). Toward a Feminist Theory of the State. US: Harvard University Press.
20. Montefiore, A. (1975). Neutrality and Impartiality: The University and Political Commitment. London: Cambridge University Press.
21. O'connor, B. (2013). Adorno. New York: Routledge.
22. Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. US: Harvard University Press.
23. Rawls, J. (1999). Collected Papers. US: Harvard University Press.
24. Rawls, J. (1993). Political Liberalism. New York: Columbia University Press.
25. Raz, J. (1986). The Morality of Freedom. UK: Oxford University Press.
26. Sandel, M. (1982). Liberalism and the Limits of Justice. Cambridge: Cambridge University Press.
27. Sher, G. (1997). Beyond Neutrality: Perfectionism and Politics. Cambridge: Cambridge University Press.
28. Skinner, Q. (2003). States and Freedom of Citizens. in States and Citizens (History, Theory, Prospects). Cambridge: Cambridge University Press.
29. Taylor, C. (1979). Hegel and Modern Society. Cambridge University Press.
30. Taylor, C. (1985). Philosophy and the Human Sciences: Philosophical Papers. Vol. 2. Cambridge: Cambridge University Press.
31. Taylor, C. (1994). Philosophy in an Age of Pluralism. Cambridge: Cambridge University Press.
32. Taylor, C. (1989). Sources of the Self: The Making of the Modern Identity. Cambridge: Cambridge University Press.
33. Waldron, J. (1993). Liberal rights. Cambridge: Cambridge University Press.
34. Wall, S. (1998). Liberalism, Perfectionism and Restraint. Cambridge: Cambridge University Press.
35. Young, I. M. (1990). Justice and the Politics of Difference. Princeton: Princeton University Press.
 
B) Articles
36. Arneson, R. (2003). Liberal Neutrality on the Good: An Autopsy. in Perfectionism and Neutrality: Essays in Liberal Theory. Rowman & Littlefield Publishers, 191-218.
37. Caney, S. (1991). Consequentialist Defenses of Liberal Neutrality. The Philosophical Quarterly, 41 (165), 457-477.
38. Frankfurt, H. (1971). Freedom of the Will and the Concept of a Person. Journal of Philosophy, 68 (1), 5-20.
39. Gardbaum, S. (1991). Why the Liberal State Can Promote Moral Ideals After All?. Harvard Law Review, 104 (6), 1350-1371.
40. Hurka, T. (1998). Review of “Beyond Neutrality: Perfectionism and Politics”. Ethics, 109 (1), 187-190.
41. Iwasa, N. (2010). The Impossibility of Political Neutrality. Croatian Journal of Philosophy, 10 (29), 147-155.
42. MacIntyre, A. (1983). Moral Rationality, Tradition and Aristotle: A Reply to Onora O'Neill, Raimond Gaita and Stephen R. L. Clark. Inquiry, 26 (4), 447-466.
43.  Mang, F. Chan, J. (2022). Perfectionism. Oxford Research Encyclopedia of Politics. 1-22.
44. Nagel, T. (1973). Rawls on Justice. The Philosophical Review, 82 (2), 220-234.
45. Rawls, J. (1985). Justice as Fairness: Political not Metaphysical. Philosophy and Public Affairs, 14 (3), 223-251.
46. Tütüncü, K. (2013). Liberalism, Neutrality and the Politics of Virtue. SEER Journal for Labour and Social Affairs in Eastern Europe, 16 (1), 41-45.
47. Venezia, J. L. (2009). Political Liberalism and the Characterization of the Moral Virtues. Enrahonar, 43, 131-152.
48. Waldron, J. (1989). Autonomy and Perfectionism in Raz’s Morality of Freedom. Southern California Law Review, 62, 1097-1152.
49.  Wall, S. (2021). Perfectionism in Moral and Political Philosophy. The Stanford Encyclopedia of Philosophy; available at: https://plato.stanford.edu/entries/perfectionism-moral/
 
C) Theses
50. Cordell, S. (2010). Virtue Ethics in the Contemporary Social and Political Realm. PhD Thesis of Philosophy. University of Sheffield.
51. Franz, F.L., (2015). Beyond Public Reason Liberalism: Moderate Perfectionism. PhD Thesis of Politics. University of Oxford.
مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دوره 56، شماره 2 - شماره پیاپی 46
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 875-904

  • تاریخ دریافت 29 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1404

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما