فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

نقش نظریة عقل عمومی در تحقق حقوق مالی و حق مالکیت مردم بر منابع طبیعی نفت و گاز

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

علیرضا محمدی 1
محمد صابرراد 2
احسان آقامحمدآقایی 3

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

2 استادیار گروه حقوق بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

3 استادیار گروه حقوق عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.370987.3468
چکیده
عقل عمومی به معنای آگاهی، خرد جمعی و اطلاع مردم از حقایق و حقوق خود در یک جامعۀ مبتنی بر دموکراسی و قانون اساسی است. در این نظریه اصل بر به رسمیت شناختن حق مالکیت مردم بر منابع طبیعی نفت و گاز توسط حکومت و عدم تجاوز و تضییع این حق است. برای تحقق کامل حقوق مردم استفاده از مزیت‌های کشور از جمله موقعیت جغرافیایی، دارا بودن ذخایر راهبردی نفت و گاز، نیروی کار ارزان، به‌علاوه برطرف کردن موانع موجود بر سر راه تحقق حقوق مردم از طریق اصلاح قوانین، مدیریت کارامد در صنعت نفت و درآمدهای آن ضروری است. عقل عمومی بر ضرورت نظارت، شفافیت و پاسخگویی مسئولان در قبال تصمیمات و عملکردشان و مسئولیت‌پذیری در برابر منافع و مصالح عمومی به‌عنوان شاخص‌هایی جهت تحقق حکمرانی خوب و رسیدن ایران به جایگاه برتر حکمرانی در منطقه صحه می‌گذارد. سؤال اصلی مطرح‌شده این است که کارنامۀ مسئولان در تحقق حقوق مالی مردم در منابع طبیعی نفت و گاز از منظر عقل عمومی چگونه ارزیابی می‌شود؟ عملکرد مسئولان حاکی از برخی کاستی‌ها و مغایرت‌ها با حق مالکیت و تحقق حقوق مالی مردم در منابع نفت و گاز است که به شکل توصیفی و تحلیلی بررسی شده ‌است. 

کلیدواژه‌ها

تحقق حقوق مالی مردم
عقل عمومی
مالکیت عمومی
منفعت عمومی
مدیریت کارامد در صنعت نفت
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of the Theory of Common Sense in the Realization of Financial Rights and People’s Ownership Rights over Natural Resources of Oil and Gas

نویسندگان English

Alireza Mohammadi 1
Mohammad Saber Rad 2
Ehsan Agha Mohammadaghaee 3
1 Ph.D. Student in Public Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Prof. Department of International Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Assistant Prof. Department of Public Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Common sense is defined as awareness, collective wisdom and a populace informed of their rights in a society based on democracy and the constitution. In this theory, the principle is the recognition by the government of the right of people to own natural resources of oil and gas and not to encroach or violate this right. For the full realization of people’s rights, it is essential to use the advantages of the country, including its geographical location, its strategic reserves of oil and gas, its cheap labor, as well as removing the existing obstacles preventing the realization people’s rights through amendment to the laws, efficient management of the industry and of its revenues. Common sense affirms the necessity of monitoring, transparency and accountability of those responsible regarding their decisions and performance. Common sense also reaffirms the need for responsibility towards public interest and common good as indicators for the realization of good governance and for our country to reach a top position in the region. The main question of this paper is what is the evaluation of the performance record of the authorities regarding the realization of the financial rights of the people in oil and gas natural resources from the perspective of public reason? The actions of the authorities indicate some shortcomings and discrepancies when it comes to the right of ownership and the realization of the financial rights of the people in oil and gas resources, which have been examined in a descriptive and analytical way.

کلیدواژه‌ها English

Common sense
common property
public interest
efficient management in the oil industry
realization of financial rights of the people

  1. ۱. فارسی

    الف) کتاب‌ها

    ۱. خدابنده جهرمی، مریم؛ روشنفر، بابک؛ هوشمند، امیرحسین؛ ضرغامی، سیدصادق؛ خرم‌روز، طاهر (۱۴۰۱). ترازنامۀ هیدروکربوری کشور سال ۱۳۹۹. مؤسسۀ مطالعات بین‌المللی انرژی.

    ۲. رحمت‌الهی، حسین؛ آقامحمدآقایی، احسان (۱۳۹۹). نگاهی نو به مبانی حقوق عمومی. چ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.

    ۳. شیروی، عبدالحسین (۱۳۹۷). حقوق نفت و گاز. چ چهارم، تهران: میزان.

    ۴. صالح احمدی، سعید (۱۴۰۰). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در نظم حقوقی کنونی. چ اول، تهران: کتاب آوا.

    ۵. گرجی ازندریانی، علی‌اکبر (۱۳۹۶). مبانی حقوق عمومی. چ ششم، تهران: جنگل.

    ۶. مقدری، مهدی (۱۴۰۰). حکمرانی خوب و توسعه: دیدگاه و یافته‌های دانیل کافمن دربارۀ حکمرانی. تهران: نگاه معاصر.

     

    ب) مقالات

    ۷. امین‌زاده، الهام؛ نیک‌بخش شرفشاده، علی (۱۳۹۴). مطالعة تطبیقی حق دولت‌ها بر مالکیت و حاکمیت منابع نفت و گاز. مطالعات حقوق انرژی، (۱)، ۱-16.DOI:10.22059/JRELS.2015.54549 .

    ۸. بهمئی، محمدعلی؛ آرین، محمد (۱۳۹۷). مالکیت عمومی بر منابع نفتی و تأثیر آن بر انتخاب الگوی قراردادی در حوزة بالادستی صنعت نفت و گاز. مطالعات حقوق انرژی، 4(۱)، 1-36. در: DOI:10.22059/JRELS.2018.251951.186 .

    ۹. پیله‌فروش، میثم؛ افشین، حسین؛ اژدری، علی‌اصغر؛ اسعدی، فریدون؛ مهرآزما، ایرج؛ عظیم‌زاده، محمد (۱۳۹۸). نظام تنظیم‌گری صنعت نفت و گاز ایران: ۱- ضرورت تنظیم‌گری. معاونت پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهش‌های مجلس، شمارۀ ۱۶۷۸۴، 1-20. در: https://rc.majlis.ir.

    ۱۰. محمدی، علیرضا (۱۳۸۶). اجرای تبصرۀ ۱۳دیدگاه‌های متفاوت. ماهنامۀ گسترۀ انرژی، (۴)، ۱۵-۱۲.

    1. محمدی، علیرضا (۱۴۰۲). نگاهی به نتایج مذاکرات آب‌وهوایی کاپ ۲۸. ماهنامۀ گسترۀ انرژی، (۱۴۹)، 39-41.
    2. محمدی، علیرضا (۱۳۸۶). اجرای تبصره ۱۳دیدگاه‌های متفاوت. ماهنامة گسترة انرژی، 1(4)، ۱2-۱5. www.gostarehenergy.ir.
    3. محمدی، علیرضا (۱۴۰۲). نگاهی به نتایج مذاکرات آب و هوایی کاپ ۸. ماهنامة گسترة انرژی، 17(۱۴۹)، 39-41. www.gostarehenergy.ir.

     

    ج) خبر و وب‌سایت

    1. آفتاب نیوز، «زمزمه‌های گرانی بنزین و هشدار کارشناسان نسبت به پیامدهای آن»، (8/1/۱۴۰۲)، به نشانی: https://aftabnews.ir .
    2. اقتصاد نیوز، «آمار جدید مرگ و میر در تصادفات جاده‌ای نوروز ۱۴۰۲ اعلام شد»، (۱۴/01/۱۴۰۲)، به نشانی: Eghtesadnews.com.

    ۱۴. تجارت نیوز، «کشف میادین نفتی ایران به نفع همسایگان»، (۲۳ /01/۱۴۰۲)، به نشانی: Tejaratnews.com.

    ۱5. خبر آنلاین، «فروش نفت به مردم با گواهی سپرده در بورس انرژی؟»، (19/11/۱۴۰۱)، به نشانی:
    https:// khabaronline.ir.

    1. خبر آنلاین، «بلعیدن سالانه ۱۰۰ هزار میلیارد تومان توسط خودروهای اسقاطی/۴۵ درصد از خودروهای کشور فرسوده هستند»، (۵ /2/۱۴۰۲)، به نشانی: https://khabaronline.ir.

    ۱7. خبرگزاری فارس، «امکان گسترش مبادی فروش نفت با گواهی سپردۀ کالایی نفت ‌خام»، (۱۹/01/۱۴۰۲)، به نشانی: Farsnews.ir.

    1. روزنامۀ تعادل، «دلار ۲۸۵۰۰ به رانت ختم می‌شود»، (۱۸/01/۱۴۰۲)، به نشانی:https://www.taadolnewspaper.ir

    ۱9. عصر ایران، «۸۱۳ کشته و ۲۱ هزار مصدوم؛ آمار اولیۀ تصادفات نوروز ۱۴»، (15/01/۱۴۰۳)، به نشانی: Asriaran.com. 

     

    ۲. انگلیسی

    1. A) Articles
    2. Stephen G. Breyer, (1979). Analyzing Failure: Mismatches, Less Restrictive Alternatives Reform”. in: Harvard Law Review, 92(3), 549-609, https://jstor.org.
    3. Warner, Mildred E., & Bel, G. (2008). Competition or Monopoly? Comparing Privatization of Local Public Services in The US and Spain. Public Administration, Vol.86, )3(, 723-735, https://onlinelibrary.wiley.com.

     

    1. B) International Documents
    2. The Independent Commission on Good Governance in Public Services, “The Good Governance Standard for Public Services”, 28 July 2005, Hackney Press Ltd, 1. London, https://portal.tcu.gov.br.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دوره 56، شماره 1 - شماره پیاپی 45
بهار 1404
بهار 1405
صفحه 469-493

  • تاریخ دریافت 24 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 05 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1403

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما