فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

ارائة طرحی برای تقنین و تفسیر ضابطه‌مند بر مبنای نظریة حقوقی ناب کلسن

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

آیت مولائی 1
سید محمد تقی علوی 2
سید حسین ملکوتی هشجین 1
مسعود احمدی 3

1 دانشیار، گروه حقوق، دانشکدة حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استاد، گروه حقوق، دانشکدة حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه حقوق، دانشکدة حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.374298.3503
چکیده
نظریة حقوقی ناب کلسن را کامل‌ترین بیان فلسفة حقوقی پوزیتیویستی دانسته‌اند. کلسن این نظریه را ناب می‌داند، چراکه با ارائة ساختار سلسله‌مراتبی حقوقی تمامی عناصر غیرحقوقی را از آن حذف می‌کند، ولی عدم امکان پوشش هنجار بنیادین و مفروض دانستن اعتبار آن، این نظریه را با نقدهایی مواجه می‌سازد. بخشی از نقدهای وارد بر نظریة حقوقی ناب کلسن ناشی از بی‌توجهی به هدف این نظریه (شناخت نظام‌های حقوقی) است. با لحاظ کردن هدف نظریه، مفروض دانستن اعتبار هنجار بنیادین توجیه‌پذیر است. در این تحقیق که به روش توصیفی- تحلیلی انجام ‌شده، پیشنهاد شده است ادعای ناب بودن این نظریه تقلیل یابد و عنوانی مناسب با ساختار سلسله‌مراتبی جایگزین شود؛ افزون بر این پس از بررسی ابعاد مختلف نظریه، طرحی برای قانونگذاری و تفسیر قوانین بر اساس نظریة حقوقی ناب کلسن ارائه شده که بر اساس آن اولاً قانونگذاری باید از یک ساختار زنجیره‌ای و سلسله‌مراتبی پیروی کند تا به یکی از اصول قانون اساسی یا هنجار بنیادین برسد؛ ثانیاً برای رهایی از بن‌بست‌های احتمالی که به‌دلیل بستن راه ورود عناصر غیرحقوقی در تقنین ممکن است ایجاد شود؛ ایدة لزوم وجود قانون اساسی نرم ارائه شده و در نهایت الزامات تفسیر قانون و ایجاد رویة قضایی تشریح شده است. 

کلیدواژه‌ها

تقنین ضابطه‌مند
تفسیر قانون اساسی
ساختار سلسله مراتبی
قانون اساسی نرم
نظریة حقوقی ناب
موضوعات

عنوان مقاله English

Proposing a Statutory and Interpretive Framework Based on Kelsen’s Pure Theory of Law

نویسندگان English

Ayat Mulaee 1
Seyyed Mohammad Tagi Alavi 2
Seyed Hossein Malakooti Hashjin 1
Masoud Ahmadi 3
1 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran.
2 Professor, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
3 PhD Candidate, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده English

Kelsen’s Pure Theory of Law has been considered the most complete expression of positivist legal philosophy. Kelsen regards this theory as “pure” because, by presenting a hierarchical structure of law, it eliminates all non-legal elements from it. However, the inability to cover the basic norm (Grundnorm) and the assumption of its validity have exposed the theory to criticisms. Part of the criticisms directed at Kelsen’s Pure Theory of Law arises from neglecting the purpose of the theory, which is the understanding of legal systems. By taking the purpose of the theory into account, assuming the validity of the basic norm becomes justifiable. In this descriptive-analytical study, it is proposed that the claim of the theory’s purity should be reduced and replaced with a title more consistent with its hierarchical structure. Furthermore, after examining various dimensions of the theory, a plan for legislation and the interpretation of laws based on Kelsen’s Pure Theory of Law is presented, according to which: Legislation must follow a chain-like hierarchical structure leading ultimately to one of the constitutional principles or the basic norm. To overcome potential deadlocks that may arise from excluding non-legal elements in legislation, the idea of the necessity of a “soft constitution” is proposed. Finally, the requirements for legal interpretation and the establishment of judicial precedent are explained.

کلیدواژه‌ها English

pure theory of law
legislation guided by criteria
constitutional interpretation
hierarchical structure
soft constitution
  1. فارسی

- قرآن کریم. ترجمة مهدی الهی قمشه‌ای، جامعة مدرسین قم.

- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

 

الف) کتاب‌ها

  1. 1. ابدالی، مهرزاد (1393). درآمدی بر فلسفة حقوق و نظریه‌های حقوقی. چ دوم تهران: مجد.
  2. تیبت، مارک (1384). فلسفة حقوق. حسن رضایی خاوری (مترجم)، چ اول، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  3. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1383). مقدمة عمومی علم حقوق. چ نهم، تهران: گنج دانش.
  4. خسروشاهی، قدرت‌الله (1391). نظریه‌ها و نظام‌های حقوقی. چ اول، تهران: جنگل.
  5. خوئینی، غفور (1397). فلسفة حقوق. چ دوم، تهران: مجد.
  6. دارابکلایی، محمدحسین (1391). سیری در حاکمیت (حقوق طبیعی قراردادگرایی و حاکمیت). چ اول، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت.
  7. رحمت الهی، حسین؛ آقامحمدآقایی، احسان (1399)، حقوق طبیعی و حقوق موضوعه و آثار آن بر ساختار قدرت و حقوق عمومی. چ دوم، تهران: مجد.
  8. شهابی، محمود (1321). تقریرات اصول. چ هفتم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
  9. کاپلستون، فریدریک چارلز (1380). تاریخ فلسفه. جلال‌الدین مجتبوی (مترجم)، چ چهارم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی (سروش).
  10. کاتوزیان، ناصر (1393). مقدمة علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران. چ نودوپنجم، تهران: سهامی انتشار.
  11. کلسن، هانس (1391). نظریة حقوقی ناب: مدخلی به مسائل نظریة حقوقی. اسماعیل نعمت‌الهی (مترجم)، چ دوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  12. کوفمن، آرنولد اس (1396). «مسئولیت اخلاقی و حقوقی»، انشاء ا... رحمتی (مترجم)، در دانشنامة فلسفة اخلاق، چ اول، تهران: سوفیا.
  13. گرجی ازندریانی، علی‌اکبر (1393). دادگاه‌های قانون اساسی. چ دوم، تهران: میزان.
  14. مدنی، سیدجلال‌الدین (1392). رویة قضایی. چ بیست و دوم، تهران: پایدار.

 

ب) مقالات

  1. صادقی، محسن (1385). جستاری نقادانه در اندیشه‌های هانس کلسن. مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، (74).
  2. مهرآرام، پرهام (1400)، تمایز حقوق از اخلاق در نظریة الزام حقوقی هانس کلسن. تأملات فلسفی، 11(26)، 339-379. doi: https://doi.org/10.30470/phm.2020.127555.1793
  3. الهیاری، فریدون؛ بیژنی، طاهره (1389). رویکردی تحلیلی تاریخی بر زمینه‌های ظهور و هژمونی فاشیسم ایتالیا بعد از جنگ جهانی اول. فصلنامۀ علمی پژوهشی تاریخ، 3(18)، 7- 26.
  4. امامی، علیرضا؛ طاهری، محسن؛ آقایی بجستانی، مریم (1401). صیانت از حقوق و آزادی‌های صنفی در رویة قضایی ایران و آمریکا. ماهنامة علمی جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 5(11)، 4700-4722. doi: https://doi.org/10.30510/psi.2022.294237.1972
  5. بادینی، حسین (1385). آیا حقوق دانش مستقلی است. مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، 74(0)، 1-45.
  6. بحرانی، مرتضی (1392). رشته، میان‌رشته و تقسیم‌بندی علوم. فصلنامة مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 5(2)، 37-59.
  7. ویژه، محمدرضا (1392). تحلیلی بر دولت و نظم حقوقی. مطالعات حقوقی، 5(1)، 147-163. doi:10.22099/JLS.2013.1570

 

ج) اسناد الکترونیک

  1. مبانی وضعی بودن قانون، نقد نظریة حقوقی ناب کلسن، دفتر مطالعات بنیادین حکومتی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مشاهده در 29/07/1401: 080209 fa/report/show/ https://rc.majlis.ir/.

 

  1. عربی

الف) کتب

  1. حکیم، محمدتقی بن محمد سعید (1418ق). اصول العامه فی الفقه المقارن. چ دوم، قم: مجمع جهانی اهل‌بیت.

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books
  3. Heidemann, C. (1997). Die Norm als Tatsache: Zur Normentheorie Hans Kelsens. erste Auflage, Baden-Baden, Nomos Verlagsgesellschaft.
  4. Templeman, L. (1997). Jurisprudence: the Philosophy of Law,London: Old Bailey.

 

  1. B) Articles
  2. Heidemann, C. (2013). Facets of ‘Ought’ in Kelsen's Pure Theory of Law. Jurisprudence, 4(2).246-262. DOI:10.5235/20403313.4.2.246.
  3. Heidemann, C. (1999). Norms, Facts, and Judgments. A Reply to S. L., Paulson. Oxford Journal of Legal Studies, 19(2), 345-350.
  4. James McCormick (2001). Scientific medicine fact of fiction The contribution of science to medicine. Occasional Paper (Royal College of General Practitioners), 36(80), 3–6.
  5. Paulson, S. L. (1998). Four Phases in Hans Kelsen's Legal Theory? Reflections on a Perio.dization Review. Oxford Journal of Legal Studies, 18(1), 153-166.
  6. Posner, R.A. (1987) .The Decline of lawas an Autonomous Discipline: 1962-1987, Harvard Law Review – Febrary 1987, 100(2), 761-780.
  7. آلمانی
  8. Moriya, K. (2003). Die Struktur der Frage: Wozu Rechtsgeschichte?“, Rechtsgeschichte (Legal History). Journal of the Max Planck Institute for European Legal History, 3(3).49-57. http://dx.doi.org/10.12946/rg03/049-057.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دوره 55، شماره 4 - شماره پیاپی 44
زمستان 1404
زمستان 1404
صفحه 2459-2482

  • تاریخ دریافت 18 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 11 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1404

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما