نوع مقاله : علمی-پژوهشی
نویسنده
استاد گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
موضوع علم/حقوق اسلامی به منظور برونرفت از معضل تضاد و تناقض میان ارزش های برآمده از علوم غربی و ارزش های اسلامی، یکی از مسائل مهم در عرصۀ علوم انسانی است، که در چند دهۀ اخیر اندیشۀ بسیاری از فلاسفه، فقها و اندیشمندان را به خود مشغول ساخته است. پژوهش در تبیینِ مفهوم، فهمِ ضرورت و چگونگی تحقق علم اسلامی و به تبع آن حقوق اسلامی، یکی از مهمترین اهداف در حوزۀ علوم انسانی اسلامی است. در این نوشتار، پرسش اصلی آن است که مفهوم و ضرورت علم اسلامی چیست و نحوۀ تحقق آن چگونه است؟ این نوشتار با روش تحقیق کیفی و با مراجعه به آثار مکتوب و با نگرشی توصیفیـ تحلیلی انجام گرفته است. اهمّ یافته های پژوهش این است که چنانچه داده های هر علمی از جمله دانش حقوق، برای جامعۀ اسلامی لازم و ضروری باشد و محصول آن با مبانی و آموزههای اسلامی مخالفتی نداشته باشد، علم/حقوق اسلامی محسوب می شود و ضرورت آن نیز در احتراز از پیامدهای مخرّب و منفی علم غیراسلامی نهفته است و راهکار تحقق و تولید علم اسلامی، «عقل مبرهن» و «نقل یقین آور» است. از آنجا که «قواعد حقوقی» با وصف «هنجاری» و «توصیه ای»، رابطۀ مستقیمی با «جهان بینی» و «انسانشناسی» دارند و از لوازم غیرقابل انفکاک جامعه محسوب می شوند، پس بیش از هر رشتۀ دیگری، اسلامیسازی آن ضرورت پیدا میکند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The concept, necessity and solution of realizing Islamic sciences with an emphasis on Islamic Law
نویسنده [English]
- Ebrahim Mousazadeh
Prof., Department Of Public Law, Faculty Of Law and Political Science, University Of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]
The discussion of Islamic science/law In order to overcome the problem of conflict and contradiction between the values derived from Western sciences and Islamic values, is one of the important issues in the field of human sciences, which has occupied the thoughts of many philosophers and thinkers in the last few decades. Research in explaining the concept, understanding the necessity and how to realize Islamic science and, accordingly, Islamic law, is one of the most important goals in the field of Islamic humanities. In this article, the main question is what is the concept and necessity of Islamic science and how is it realized? This article has been done with a qualitative research method and by referring to written works and with primary induction in the field of Islamic sciences and with a descriptive and analytical approach. The main findings of the research are that if the data of any science/law is necessary and necessary for the Islamic society and its product does not contradict Islamic teachings, then it is considered Islamic science and its necessity is also to avoid destructive and negative consequences. Non-Islamic science is hidden, and the solution to the realization and production of Islamic science is "proven reason" and "certain narration". And since "legal rules" with the description of "normative" and "recommendation" have a direct relationship with "worldview" and "anthropology" and are considered as inseparable parts of society, on this basis, Islamization of it is necessary more than any other field.
کلیدواژهها [English]
- Islamic science
- Islamic law
- religious science
- sacred science
- secular science
- فارسی
الف) کتابها
- باربور، ایان (1392). علم و دین. ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی .تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- باقری، خسرو (1387). هویت علم دینی: نگاهی معرفت شناختی به نسبت دین با علوم انسانی. چ 2. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- پیترسون، مایکل؛ هاسکر، ویلیام؛ رایشنباخ، بروس و بازینجر، دیوید (1403). عقل و اعتقاد دینی. ترجمۀ آرش نراقی و ابراهیم سلطانی. چ 12. تهران: طرح نو.
- جوادی آملی، عبدالله (1386). منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی. تنظیم: احمد واعظی. چ 2. قم: مرکز نشر اسراء.
- ــــــــــــــــــ (1392). شریعت در آینۀ معرفت. ویراستار: حمید پارسانیا. چ 7. قم: مرکز نشر اسراء.
- سروش، عبدالکریم (1387). قبض و بسط تئوریک شریعت. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
- ــــــــــــــــ (1376). درسهایی در فلسفۀ علم الاجتماع. تهران: نی.
- ــــــــــــــــ (1366). تفرج صنع. تهران: صدا و سیما.
- صادقی، رضا (1394). آشنایی با فلسفه علم معاصر. تهران: سمت.
- کلینی، محمدبن یعقوب (1393). اصول کافی. ترجمۀ حسین استاد ولی. تهران: دارالثقلین.
- گلشنی، مهدی (1388). از علم سکولار تا علم دینی. چ 4. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
- ــــــــــــــ (1400). علم و دین و معنویت در آستانۀ قرن بیستویکم. چ 3. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1393). رابطۀ علم و دین. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- مطهری، مرتضی (1367). مسئلۀ شناخت. تهران: صدرا.
- ــــــــــــــــ (1394). کلیات علوم اسلامی؛ منطقـفلسفه. چ 63، تهران: صدرا.
- ــــــــــــــــ (1380). مجموعه یادداشتها. تهران: صدرا. ج 6.
- مهدوی، منصور (1398). ارزیابی اندیشۀ هایدگر و جریان فردید. تهران: حکمت اشراق.
- میرباقری، سیدمحمدمهدی (1394). نسبت دین با علم و فناوری: مبانی مفهومی نظریۀ علم دینی. قم: تمدّن نوین اسلامی.
- نصر، سیدحسین (1386). معرفت جاودان. به اهتمام: سیدحسن حسینی. ترجمۀ سیدرضا ملیح. تهران: مهرنیوشا.
- ــــــــــــــــ (1393). در جستجوی امرقدسی. ترجمۀ سیدمصطفی شهرآئینی. تهران: نی.
- ــــــــــــــــ (1397). نیاز به علم مقدس. ترجمۀ حسن میانداری. چ 4. قم: طه.
- ــــــــــــــــ (1387). جوان مسلمان و دنیای متجدد. ترجمۀ مرتضی اسعدی. چ 8. تهران: طرح نو.
.23 ــــــــــــــــ (1385). معرفت و معنویت. ترجمۀ انشاءالله رحمتی. چ 3. تهران: سهروردی.
ب) مقالات
- بهروزلک، غلامرضا (1390). اسلامیسازی علوم؛ چیستی، چرایی و چگونگی علم دینی. ماهنامۀ معارف، 86 (3)، 39-42.
- جوادی آملی، عبدالله (1389). علم دینی؛ سرمقاله؛. اسراء، 2 (4) ، 7-14.
- حسنی، سیدحمیدرضا و علیپور، مهدی (1391). درآمدی بر سیاستپژوهی تولید علوم انسانی اسلامی؛ آسیبها و راهکارها. روششناسی علوم انسانی، 18 (70)، 33-57.
- خسروپناه، عبدالحسین (1389). چیستی و گسترۀ علم دینی از نظرگاه آیتالله جوادی آملی. حکمت اسراء، 2 (4)، 27-47.
- رشاد، علیاکبر (1400). نگاهی دیگرباره به معیار علم دینی. قبسات، 100 (2). 5ـ 14.
- زرشناس، شهریار (1383). علم مدرن در حال فروپاشی است. ماهنامۀ بازتاب اندیشه، 52 (5)، 13-18.
- فتحعلیخانی، محمد (1377). علم دینی. روششناسی علوم انسانی، 17 (4). 74ـ 90.
- کاظمینی، سیدمحمدحسین (1398). عناصر سازندۀ قانون و رویکرد به آن در نظام حقوقی اسلام. مطالعات حقوق عمومی، 49 (1)، 271-290.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1390). علم دینی و اسلامی سازی علوم انسانی. ماهنامۀ معارف، 86 (3) ، 16-21.
- مصباح، علی (1400). خطوط کلی دیدگاه حضرت آیتالله مصباح دربارۀ علم، دین و علم دینی. علوم انسانی اسلامی صدرا، 37 (2)، 57-65.
- نظری، علی اشرف و امیدپور، مهرداد (1401). نسبت امر عرفی و شرعی در حقوق عمومی ایران؛ تأملی تاریخی از انقلاب مشروطه تا جمهوری اسلامی. مطالعات حقوق عمومی، 52 (2)، 661-685.
- انگلیسی
1.Ayer, A. J. (1952). Language. yruth and logic. New York: Dover. 64-78.
- Plantinga, A. (1984). Advice to Christian Philosophers. Faith and philosophy. The Society of Christian Philosophers, 1 (3). Article1.
- Rosenberg, A. (2000). Philosophy of Science: A Contemporary Introduation. London: Routledge.
)