نوع مقاله : علمی-پژوهشی
نویسنده
استادیار گروه حقوق دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
زمینه: انفاذ اراده نابترین شکل اعمال قدرت است و برای هر سیاستمداری این یک دغدغه است که چگونه ارادۀ خود را نافذ کند. به همین دلیل نمایندگان مجلس برای کمیسیون اصل نودم ، تقاضای اختیارات یا جایگاه فوقالعاده، مثل استقلال سازمانی، استقلال مالی، و صلاحیت قضایی میکنند؛ زیرا این نهاد یکی از ابزارهای تنفیذ ارادۀ مجلس است.
روش: این مقاله با استفاده از چارچوب نهادگرایی تاریخی به بررسی وضعیت کنونی و تخمین چشمانداز کمیسیون اصل نودم قانون اساسی میپردازد. در این مقاله علاوه بر تحلیل مشخصات نهادی، به تحلیل مشخصات فضای سیاسی کمیسیون اصل نودم میپردازیم تا نشان دهیم کمیسیون اصل نودم چگونه در یک فضای سیاسی جدید قرار گرفته که مانع از رشد نهادی آن میشود.
هدف: با توصیف عوامل محیطی و درونزای تکامل کمیسیون اصل نودم، میکوشیم تا به توضیحی دربارۀ وضعیت امروزی این نهاد و چشمانداز احتمالی آن در آینده دست یابیم.
یافتهها: بر اساس دستاوردهای تحقیق، حیات کمیسیون اصل نودم پس از انقلاب اسلامی به سه دورۀ «پیشروی آزادانه؛ ۱۳۵۹-۱۳۶۴»، «مقاومت و پیشروی محدود؛ ۱۳۶۴-۱۳۶۶»، و «تعادل؛ ۱۳۶۶ تاکنون» تقسیم شده است.
نتیجه: این کمیسیون در آغاز دورۀ سوم به حداکثر رشد خود رسیده بود و بدون تغییری اساسی در موازنۀ کنونی قوا نمیتوان انتظار داشت تلاشها برای ارتقای جایگاه آن منتج شود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The Position Challenges of Majlis in the Context of the 90th Principle Commission's Evolution
نویسنده [English]
- Mohammad Mansouri Boroujeni
Assistant Prof., Department of Law, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده [English]
Ground: The enforcement of will is the purest form of exercising power, and it is a concern for every politician to enforce their will. Thus, members of the parliament are motivated to request extraordinary powers or status such as organizational independence, financial independence, and judicial jurisdiction for the 90th Principle Commission, as this institution is one of the means of enforcing the parliament’s will.
Method: Using the framework of historical institutionalism, this article examines the current situation and estimates the prospects of the Commission. In addition to analyzing the institutional characteristics, we examine the political environment of the Commission to illustrate how the Commission has been placed in a new political environment that hinders its institutional growth.
Goal: By describing the environmental and endogenous factors of the Commission’s evolution, we aim to provide an explanation about the current state of this institution and its possible future prospects.
Results: Based on the research results, the life of the Commission after the Islamic Revolution has been divided into three periods: “Free Progress (1980-1985)”; “Resistance and Limited Progress (1985-1987)”; and “Balance (1987 to present)”.
Conclusion: the Commission had reached its maximum growth at the beginning of the third period, and without a fundamental change in the current balance of powers, efforts to improve its position cannot be expected to yield results.
کلیدواژهها [English]
- Checks and Balance
- Separation of Powers
- The 90th Principle
- Constitutional Balance
- Historical Institutionalism
- فارسی
الف) کتابها
- ادارۀ تبلیغات و انتشارات (1368). راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: ادارۀ کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.
- بیکس، برایان (1389). فرهنگ نظریۀ حقوقی. ترجمه: محمد راسخ و همکاران. تهران: نی.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1387). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
- راسخ، محمد (1398). نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی. ویراست دوم. تهران: دراک.
- صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1364). ج ۲: جلسۀ سیدوم تا پنجاهم. تهران: ادارۀ کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.
- کدیور، جمیله (1383). کمیسیون اصل نود. ج 3: کارنامۀ اصل نود در مجلس ششم. ۳ جلد. تهران: امید ایرانیان.
- ـــــــــــ (1383). کمیسیون اصل نود. ج 2: فعالیتها و چالشها (۱۳۵۹-۱۳۷۹). ۳ جلد. تهران: امید ایرانیان.
ب) مقالات
- ایمانی، عباس (1385). همگرایی حقوق و سیاست در اصل نود قانون اساسی جمهوری اسلامی. کانون وکلا، (194ـ 195)، 184-194.
- بهنیا، مسیح و صادقی، امیرحسین (1399). کمیسیون اصل نود یا سازمان بازرسی کل کشور؟ مقایسه با نهاد آمبودزمان (با تأکید بر آمبودزمان پارلمانی انگلستان). تحقیقات حقوقی، 23(91)، 401-428.
- رضاییزاده، محمدجواد و عابدی، سعید (1389). آمبادزمن: پاسدار حقوق شهروندان، مبتکر اصلاحات اداری. دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، 40 (3)، 151-170.
- طلابکی طرقی، اکبر و عطار، محمدصالح (1396). الزامات و راهکارهای ایجاد نهاد ملی حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران (در پرتو قانون اساسی، حقوق بشر اسلامی، اعلامیۀ پاریس و رویۀ کشورها). دانش حقوق عمومی، 6 (17)، 22-41.
- عنابی، علیرضا و خلیلی شجاعی، فریور (1391). کمیسیون اصل 90 مجلس شورای اسلامی. کانون وکلای دادگستری، (27ـ28)، 59-68.
- محمدی کرجی، رضا و جعفرزاده بهاءآبادی، علیرضا (۱۴۰۲). واکاوی واژۀ «طرزکار» در اصل نود قانون اساسی. دانش حقوق عمومی، 12 (3)، ۱۷۳-۱۹۸.
- موسیزاده، ابراهیم (1391). بررسی تطبیقی کمیسیون اصل نود و نهاد آمبودزمان (نهاد بازرسی و نظارت). دیدگاههای حقوق قضایی، 17 (57)، 157-180.
ج) پایاننامهها
- بادامچی، علی (1375). کمیسیون اصل نود قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. پایاننامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ حقوق عمومی. به راهنمایی عبدالحمید ابوالحمد. تهران: دانشگاه تهران، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، تاریخ دفاع ۱۳۷۵.
- زارعی، الهه (1393). بررسی تطبیقی کمیسیون اصل نود و آمبودزمن. پایاننامۀ کارشناسی ارشد حقوق عمومی. به راهنمایی جواد تقیزاده، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران. تاریخ دفاع ۱۳۹۳.
- انگلیسی
- A) Books
- Choudhry, S. (2006). “Migration as a New Metaphor in Comparative Constitutional Law.” In The Migration of Constitutional Ideas, edited by Sujit Choudhry, 1-35. Cambridge: Cambridge University.
- Choudhry, S. (2006). “Migration as a New Metaphor in Comparative Constitutional Law.” In The Migration of Constitutional Ideas, by Sujit Choudhry, 1-35. Cambridge: Cambridge University.
- Mahoney, J., & Thelen, K. (2010). “A Theory of Gradual Institutional Change.” In Explaining Institutional Change, Ambiguity, Agency, and Power, by James Mahoney, & Kathleen Thelen, 1-37. New York: Cambridge University.
- Mahoney, J., & Thelen, K. (2010). “A Theory of Gradual Institutional Change.” In Explaining Institutional Change: Ambiguity, Agency, and Power, edited by James Mahoney & Kathleen Thelen, 1-37. New York: Cambridge University.
- Steinmo, S. (2008). “Historical Institutionalism.” In Approaches and Methodologies in the Social Sciences, by Donatella della Porta, & Michael Keating, 118-138. Cambridge: Cambridge University.
- B) Articles
- Tushnet, M. (1999). The Possibilities of Comparative Constitutional Law. The Yale Law, 1225-1309.
- C) Documents
- “Belgium 1831 Constitution.” Constitute. n.d. https://www.constituteproject.org/constitution/Belgium_1831 (accessed July 15, 2023).
)