مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

تفسیر قصدگرای قانون با تأکید بر نظریۀ چانه‌زنی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

سید علیرضا رضائی 1
علی جوادی 2
جعفر شفیعی سردشت 3

1 دانش‌آموختۀ دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی ، مشهد، ایران

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استادیار حقوق عمومی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.376194.3530
چکیده
قوانین مانند هر پدیدۀ انسانی دیگری ممکن است دارای ابهام، تعارض یا تناقض باشند، از این‌رو تفسیر قانون امری ضروری است. فقدان شیوۀ تفسیری نظام‌مند از قوانین سبب ایجاد تفاسیر متعدد از متن قانون و در نهایت بی‌نظمی در اجرای مقررات قانونی می‌شود. در راستای جلوگیری از تفاسیر متشتت از متن قانون، متفکران تلاش کرده‌اند که روش‌های مختلفی را در جهت تفسیر قانون پیشنهاد دهند تا از این طریق بتوانند با ارائۀ شیوه‌ای روشمند، تفاسیر پراکنده از متن قانون را کاهش دهند. یکی از این شیوه‌ها، توجه به منشأ قانون و قصد قانونگذار است. در این روش، مفسر در تلاش است که نظر قانونگذار را از متون قانونی یا سایر متون مرتبط نظیر مشروح مذاکرات تصویب قانون کشف کند. سؤال اصلی مقالۀ حاضر آن است که آیا از طریق بررسی چانه‌زنی‌های گروه‌های مختلف در زمان تصویب قانون می‌توان قصد قانونگذار را استنباط کرد و از این حیث نظر کدام‌یک از گروه‌های سیاسی باید ملاک قرار گیرد؟ در نهایت، پژوهش حاضر به این نتیجه نائل ‌آمده است که روش تفسیر قصدگرای قانون می‌تواند ابهامات متون قانونی را برطرف کند. مهم‌ترین مسئلۀ روش مذکور، نحوۀ بررسی مذاکرات تصویب قانون است که می‌توان با استفاده از نظریۀ چانه‌زنی، اراده گروه‌های مؤثر قانونی را کشف کرد.

کلیدواژه‌ها

تفسیر قانون
تفسیر قصدگرا
تفسیر منشأگرا
نظریۀ چانه‌زنی
موضوعات

عنوان مقاله English

Intentionalist Interpretation of the Law with an Emphasis on Bargaining Theory

نویسندگان English

Seyed Alireza Rezaee 1
Ali Javadi 2
Jafar Shafiee Sardasht 3
1 PhD in Private Law, Faculty of Law and Political Sciences, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
2 M.A. in public law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Prof., Department of Public Law, Faculty of Law and Political Sciences, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
چکیده English

Laws, like any other human phenomenon, may have ambiguities, conflicts or contradictions. Therefore, the interpretation of the law is essential. The lack of a systematic way of interpretation of the laws leads to multiple interpretations of law texts and results in irregularity in the implementation of legal regulations. In order to prevent scattered interpretations of law texts, legal writers have tried to propose different methods to interpret the law so that they can reduce scattered interpretations of law texts by presenting a methodical way. One of these ways is to pay attention to the origin of the law and the intention of the legislator. In this method, the commentator is trying to discover the legislator's opinion through legal texts or other related texts, such as the transcript of the negotiations during the approval of the law. In this research, the method of intentionalist interpretation of the law is examined and based on the theory of bargaining, a systematic method is proposed to examine the negotiations for the approval of the law. Finally, the current paper concludes that the method of intentional interpretation of the law can resolve the ambiguities of the legal texts. The most important issue of the mentioned method is the method of examining the proceedings of negotiations for the approval of the law, which can be used to discover the will of influencing legal groups by using the bargaining theory.

کلیدواژه‌ها English

law Interpretation
originalist interpretation
intentionalist interpretation
bargaining theory.
  1. فارسی

الف)کتاب‌ها

  1. ادارۀ کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی (1364). صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج 1 و 3، تهران: ادارۀ کل امور فرهنگی و روابط ‌عمومی مجلس شورای اسلامی.
  2. بهرامی، بهرام (1390). بایسته‌های تفسیر قوانین و قراردادها. تهران: نگاه بیّنه.
  3. رحمتی، محمدحسین؛ یوسفی، کوثر (1400). نظریۀ بازی‌ها، تهران: نی.
  4. طباطبایی مؤتمنی، منوچهر (1398). بررسی و تحلیل حقوق شهروندی و حقوق بشر: آزادی‌های عمومی و حقوق بشر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  5. فتحی، محمد؛ کوهی اصفهانی، کاظم (1397). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به‌همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان، تهران: پژوهشکدۀ شورای نگهبان.
  6. فرجی، یوسف (1384). تئوری اقتصاد خرد. تهران: شرکت چاپ و نشر بازرگانی.
  7. قاضی شریعت‌پناهی، سید ابوالفضل (1399). بایسته‌های حقوق اساسی. تهران: میزان.
  8. کاتوزیان، ناصر (1385). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. تهران: میزان.
  9. کاتوزیان، ناصر (1392). مقدمۀ علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  10. محمدی، ابوالحسن (1390). مبانی استنباط اسلامی یا اصول فقه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  11. وکیل، امیرساعد؛ عسکری، پوریا (1394). قانون اساسی در نظم حقوقی کنونی. تهران: مجد.
  12. هاشمی، سید محمد (1386). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. ج 2، تهران: میزان.

 

ب) مقالات

  1. افشار، سجاد (1397). رهیافت مؤلف‌گرا در تفسیر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ دانش حقوق عمومی، 8 (20)، 49-70.
  2. آقایی طوق، مسلم (1386). بررسی رویکرد تفسیری شورای نگهبان در پرتو هرمنوتیک فلسفی گادامر. مجلۀ معارف اسلامی و حقوق، 8 (1)، 33-59.
  3. بابایی مهر، علی (1388). تفسیر، اصول و مبانی آن در حقوق عمومی. مجلۀ حقوق خصوصی، 6 (14)، 167-196.
  4. بهادری جهرمی، محمد (1395). جایگاه حقوقی تفسیر رسمی قانون اساسی در مقایسه با متن قانون اساسی با تأکید بر نظام حقوقی ایران. فصلنامۀ دانش حقوق عمومی، 5 (14)، 47-67.
  5. جاوید، محمدجواد؛ افشار، سجاد (1397). رهیافت متن گرایی در تفسیر حقوقی؛ با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، 20 (61)، 39-60.
  6. حبیب‌زاده، توکل؛ بهادری جهرمی، محمد؛ اصغری شورستانی، محمدرضا (1401). نظریۀ تفسیر اجتهادی» و جایگاه آن در تفسیر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 52(3)، 1205-1225.
  7. حبیب‌نژاد، سید احمد؛ عامری، زهرا (1396). امکان‌سنجی عزل نمایندگان مجلس در نظام حقوق اساسی ایران. فصلنامۀ دانش حقوق عمومی، 6 (18)، 67-89.
  8. خسروی، حسن (1397). تئوری نمایندگی در پرتو فلسفۀ سیاسی و حقوق عمومی. مجلۀ تحقیقات حقوقی، 21 (83)، 159-186.
  9. خلف رضایی، حسین (1393). رویکرد تفسیر قانون اساسی؛ با نگاهی به نظریات شورای نگهبان. فصلنامۀ دانش حقوق عمومی، 3 (7)، 73-93.
  10. عترت دوست، محمد؛ وزیری راد، سید محمدجواد (1392). بررسی ادلۀ فقهی مخالفان ولایت سیاسی زنان در فقه شیعه. فصلنامۀ پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 9 (33)، 79-94.
  11. لک‌زایی، صغری؛ فراهتی، عباسعلی (1398). تبیین معنای «رجال مذهبی- سیاسی» درج‌شده در اصل 115 قانون اساسی با تأکید بر سیرۀ علوی. فصلنامۀ پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 18(60)، 69-90.
  12. موحدی محب، مهدی (1400). «رجال مذهبی و سیاسی» به‌عنوان قید غالبی، در اصل یکصدوپانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مجلۀ تحقیقات حقوقی، 24(96)، 265-290.
  13. میرحسینی، سید احمد؛ صادق‌پور، جعفر (1395). بررسی و تحلیل مشروعیت نمایندگی مجلس با توجه به جایگاه آن در ساختار نظام مردم‌سالار دینی. مجلۀ فقه و مبانی حقوق اسلامی، 49(1)، 147-166.
  14. نیکونهاد، حامد؛ اصغری شورستانی، محمدرضا؛ آیینه نگینی، حسین (1395). رویکرد تفسیری شورای نگهبان به قانون اساسی در دورۀ نخست فعالیت. فصلنامۀ دانش حقوق عمومی، 5 (14)، 23-46.
  15. ویژه، محمدرضا (1388). تأملی بر سلسله‌مراتب هنجارها در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ راهبرد، 18(50)، 5-38.

 

ج) پایان‌نامه

  1. آقایی طوق، مسلم (1386). تأثیر نظریۀ تأویل گادامر بر نظریۀ تفسیر قانون اساسی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. به راهنمایی محمد راسخ. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، دانشکدۀ حقوق.
  2. محمدی میرعزیزی، پیام (1399). تحلیل تفسیر نظام‌مند (منطقی) در حقوق ایران و بررسی جایگاه آن در میان سایر شیوه‌های تفسیر. رسالۀ دکتری. به راهنمایی محمد صالحی مازندرانی. قم: دانشگاه قم، دانشکدۀ حقوق.

 

د) منابع الکترونیک

  1. حائری یزدی، مهدی (1395). حکمت و حکومت. پایگاه اینترنتی محسن کدیور. مشاهده‌شده در تاریخ 27/10/1402 از:https://kadivar.com/wp-content/uploads/2016/07/Hekmat-va-Hokoumat.pdf
  2. مجلس شورای اسلامی (1394). مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی. پایگاه اینترنتی روزنامۀ رسمی. مشاهده‌شده در تاریخ 23/02/1403 از: .https://www.rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=15152
  3. قاضی‌زاده، کاظم (1383). زنان و مسئولیت اجرایی در سطح کلان، پایگاه اینترنتی نشریۀ پیام زن، مشاهده‌شده در تاریخ 23/02/1403 از: http://payamezan.eshragh.ir/article_52565.html

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books
  3. Cooter, R. D ., & Gilbert, M. D (2022). Public law and economics. New York: Oxford university.
  4. Maschler, M؛ Solan, E and Zamir, S. (2013). Game Theory. Cambridge: Cambridge university press.
  5. Muthoo, A. (2002). Bargaining Theory with Applications. Cambridge: Cambridge university press.
  6. Thomson, W. (1994). Cooperative models of bargaining. In Handbook of Game Theory with Economic Applications Volume 2, edited by Aumann, R. and Hart, S. Elsevier, 1237-1284.
  7. Vieira, M. B and Runciman, D. (2008). Representation. Cambridge: Polity Press.

 

  1. B) Digital Resources
  2. Flores Borda, G. (2011). Game Theory and the Law: The “Legal-Rules-Acceptability Theorem” (A rationale for non-compliance with legal rules), available at https://centrocedec.files.wordpress.com/2010/06/gt-center-game-theory-and-the-law-theorem-25-03-11.pdf. last seen 2024-05-13.
  3. McCubbins, M. D (1992). Positive Canons: The Role of Legislative Bargains in Statutory Interpretation, Georgetown Law Journal, 80, 705-742. Available at: https://scholarship.law.duke.edu/faculty_scholarship/3295 . last seen 2024-05-13.
  4. Schelling, T (1952). An Essay on Bargaining. The American Economic Review, 46(3). 281-306. Available at: http://www.jstor.org/stable/1805498. . last seen 2024-05-13.
مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دوره 56، شماره 2 - شماره پیاپی 46
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 645-665

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 22 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1404

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما