فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

تکوین ایدۀ نگهبانی از اساس به‌عنوان بنیاد دولت در تاریخ معاصر جهان اسلام

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

مهدی براتی احمدآبادی 1
محمد منصوری بروجنی 2

1 گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 عضو هیئت علمی گروه حقوق دانشگاه اصفهان

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.394605.3746
چکیده
در این مقاله صحبت از شرایط تأسیس اتوریتۀ سیاسی به‌عنوان تنها مدخلِ موجهِ ورود به نظریۀ دولت مورد توجه قرار گرفته است. یکی از وجوه نگریستن به پرسش از شرایط تأسیس اتوریته، که در جدال حقوقی بین کارل اشمیت و هانس کلسن به آن توجه شد، مسئلۀ حفاظت از نظم حقوقی به‌عنوان شرط تنظیم اتوریتۀ سیاسی دولت است. از نگاه کلسن شرط حفاظت از نظم حقوقی، حفظ ارتباط صوری بین هنجارهای حقوقی است؛ به این صورت که هر هنجار حقوقی با استناد به هنجار فرادست خود بتواند اعتبار خود را محرز کند. اشمیت تصمیم سیاسی حاکم را شرط حفاظت از نظم حقوقی یا نگهبانی اساس توصیف می‌کند. در این نوشتار استدلال می‌شود که مسئلۀ حفاظت از نظم حقوقی یا نگهبانیِ اساس با تکلیف عامِ دولت در جهان اسلام یعنی حراست از شریعت تناظر دارد. میرزای نائینی (ره)، ابوالأعلی مودودی، و امام خمینی (ره) در جریان التفات تأملات سیاسی در جهان اسلام به شرایط تأسیس اتوریتۀ دولت مباحثی عرضه کرده‌اند، که در این مقاله از دریچۀ بحث پیرامون نگهبانی اساس امکان بازخوانی می‌یابد، و در غیر این‌ صورت، وجوه پنهان این مباحث در چارچوب نظریۀ دولت بااساس مغفول می‌ماند.

کلیدواژه‌ها

نگهبانی اساس
کارل اشمیت
هانس کلسن
دولت اسلامی
فقه
موضوعات

عنوان مقاله English

The Formation of Constitutional Guardianship as the Basis of the State in Modern Islamic History

نویسندگان English

Mahdi Barati Ahmadabadi 1
Mohammad Mansouri Boroujeni 2
1 Department of Public Law and International Law, Faculty of Law  and Political Science, University of Shiraz, Shiraz, Iran.
2 Assistant Professor of Law, Administrative and Economic Sciences Faculty, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده English

This article explores the conditions for establishing political authority as the sole legitimate gateway to the theory of the state. A pivotal dimension of this inquiry—central to the jurisprudential debate between Carl Schmitt and Hans Kelsen—concerns the protection of the legal order as a prerequisite for constituting political authority. From Kelsen’s perspective, safeguarding the legal order requires maintaining formal coherence among legal norms, where each norm derives its validity from a superior constitutional norm. Schmitt, conversely, posits the sovereign’s political decision as the foundation for preserving the legal order (or constitutional guardianship). The study argues that the imperative to protect the legal order (constitutional maintenance) correlates with the Islamic state’s overarching duty: upholding Sharīʿa as its constitutional bedrock. Thinkers like Mirzā Nā’īnī, Abul A’lā Mawdūdī, and Imam Khomeini  engaged with these questions of authority-formation, offering discourses that this article reinterprets through the framework of constitutional guardianship. Without this lens, critical aspects of their contributions to constitutional state theory risk remaining obscured.

کلیدواژه‌ها English

ThThe Guardian of the constitution
Carl Schmitt
Hans Kelsen
Islamic state
Fiqh
  1. فارسی

- کتاب‌ها

  1. اشمیت، کارل (1396). مفهوم امر سیاسی. چ سوم. تهران: ققنوس.
  2. آبادیان، حسین (1393). تقدیر تاریخی اندیشه در ایران دورۀ قاجار. تهران: علم.
  3. پولسون، استنلی (1391). بررسی جایگاه کلسن در حقوق‌شناسی، در نظریۀ حقوقیِ ناب (مدخلی به مسائل نظریۀ حقوقی). ترجمۀ اسماعیل نجات الهی. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  4. خمینی، امام سیدروح‌الله (1365). شؤون و اختیارات ولی فقیه: ترجمۀ مبحث ولایت فقیه از کتاب البیع. تهران: ادارۀ کل انتشارات و تبلیغات وزارت ارشاد اسلامی.
  5. ـــــــــــــــــــــ (1395). بازنشر قطعه‌ای از کشف اسرار امام خمینی: گفتار پنجم؛ قانون. در شمارۀ صفرم فصلنامۀ بابل.
  6. ـــــــــــــــــــــ (1378). ولایت فقیه و جهاد اکبر. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  7. روزنتال، اروین (1396). اندیشۀ سیاسی اسلام در سده‌های میانه. ترجمۀ علی اردستانی. تهران: قومس.
  8. زندیه، حسن (1400). تحول نظام قضایی ایران در دورۀ پهلوی اول (عصر وزارت عدلیۀ علی اکبر داور، 1305-12). تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  9. فیرحی، داود (1398). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت.
  10. کلسن، هانس (1391). نظریۀ ناب حقوقی: مدخلی به مسائل نظریۀ حقوقی. ترجمۀ اسماعیل نجات الهی. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  11. لاگلین، مارتین (1395). مبانی حقوق عمومی. ترجمۀ محمد راسخ. تهران: نی.
  12. مودودی، ابوالأعلی (1356). قانون اساسی در اسلام. ترجمۀ محمد گرامی. تهران: دارالفکر.
  13. ـــــــــــــــــ (1389). اصطلاحات چهارگانه در قرآن. ترجمۀ سامان یوسفی‌نژاد. تهران: احسان.
  14. نائینی، میرزا محمدحسین (1399). آستانۀ تجدد (در شرح تنبیه ‌الأمه و تنزیه ‌المله).‌‌ ویرایش داود فیرحی. تهران: نی.
  15. نراقی، ملااحمد (1415). مستند الشیعه فی أحکام الشریعه. ج 17. قم: مؤسسۀ آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
  16. هاشمی، سیدمحمد (1396). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج 2: حاکمیت و نهادهای سیاسی. تهران: میزان.

 

  1. انگلیسی

- Books

  1. Agamben, G .(2016). A Jurist Confronting Himself. in J. Meierhenrich, & O. Simons, The Oxford Handbook of Carl Schmitt. Oxford University Press.
  2. Croce, M., & Goldini, M. (2020). The Legacy of Pluralism: The Continental Jurisprudence of Santi Romano, Carl Schmitt, and Constantino Morati. Stanford University Press. Stanford California.
  3. Galli, C. (2023). Carl Schmitt. In M. Sellers, & S. Kirste, Encyclopedia of The Philosophy of Law and Social Philosophy. Springer.
  4. Grimm, D. (2016). Constitutionalism: Past, Pressent and Future. Oxford University Press.
  5. Kelsen, H .(2015). Kelsen on the nature and development of constitutional adjudication. in H. Kelsen, C. schmitt, The Guardian of The Constitution, trans. Lars Vinx, Cambridge University Press.
  6. Loughlin, M. (2000). Sword and scales (An Examination of the Relationship between Law and Politics). Hart Publishing.
  7. --------------- (2017). Political Jurisprudence. Oxford University Press.
  8. --------------- (2022). Against Constitutionalism. Harvard University Press.
  9. Schmitt, C. (2005). Political Theology, Four chapters on the concept of sovereignty. (G. Schwab, Trans.), The University of Chicago Press.
  10. Schmitt, C., & Kelsen, H. (2015). The Guardian Of The Constitution (translator L. Vinx . Cambridge University Press.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 دی 1406

  • تاریخ دریافت 24 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 25 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 17 آذر 1404

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما