فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

امنیت غذایی و مدیریت پایدار منابع آب در پس‌کرانه‌های ساحلی شمال خلیج‌فارس: در پرتو کنوانسیون کویت 19781

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

جواد رنجبرزاده 1
عسکر جلالیان 2
عباس برزگرزاده 3
زینت اسماعیلی 4

1 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل عمومی، گروه حقوق، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.

2 استاد، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه حقوق، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران

4 دانشجوی دکترای بیوشیمی دریا، گروه بیوشیمی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.402259.3842
چکیده
امنیت غذایی در شمال خلیج‌فارس ارتباط مستقیم با مدیریت پایدار منابع آب و حفاظت از محیط ‌زیست دریایی دارد. طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری می‌توانند ضمن کاهش فشار بر منابع آبی و تقویت کشاورزی پایدار، تأثیرات زیست‌محیطی ناشی از فعالیت‌های انسانی را کاهش دهند. با این‌ حال، ماهیت فرامرزی و حساسیت‌های محیط دریایی خلیج‌فارس ایجاب می‌کند که دولت‌های ساحلی از طریق سازوکارهای همکاری منطقه‌ای، هماهنگی و هم‌افزایی داشته باشند. در این زمینه، کنوانسیون کویت (1978) به‌عنوان نخستین چارچوب حقوقی - نهادی منطقه‌ای، ظرفیت‌های قانونی و نهادی لازم برای هماهنگی اقدامات مشترک و حفاظت از محیط ‌زیست دریایی را فراهم می‌آورد. این مقاله با رویکرد تحلیلی به بررسی جایگاه کنوانسیون کویت در تقویت همکاری دولت‌های منطقه برای مدیریت پایدار منابع آب، حفظ امنیت غذایی و حفاظت از محیط ‌زیست دریایی شمال خلیج‌فارس می‌پردازد و با فرض وجود ظرفیت‌های لازم جهت همکاری دولت‌های حاشیۀ جنوبی این دریا با ایران برای ارتقای امنیت غذایی و حفظ محیط‌ زیست دریایی خلیج‌فارس به روش کتابخانه‌ای به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا پیوند مستقیم طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری با حفاظت دریایی می‌تواند ظرفیت همکاری‌های منطقه‌ای را افزایش دهد و ارتقای سازوکارهای اجرایی و نظارتی کنوانسیون می‌تواند زمینه‌ای مؤثر برای تضمین پایداری زیست‌محیطی و امنیت غذایی در این منطقۀ راهبردی فراهم آورد؟ 

کلیدواژه‌ها

امنیت غذایی تغییرات اقلیمی
حقوق بین‌الملل محیط‌زیست
خلیج‌فارس
کنوانسیون کویت (1978)
موضوعات

عنوان مقاله English

Food Security and Sustainable Water Resource Management in the Coastal Hinterlands of the Northern Persian Gulf: An Examination of the Cooperation Capacities of the Kuwait Convention within the Framework of International Environmental Law

نویسندگان English

Javad Ranjbarzadeh 1
Askar Jalalian 2
Abbas Barzegarzadeh 3
Zeinat Esmaeili 4
1 Ph.D. Student in International Law, Department of Law, Bu.C., Islamic Azad University, Bushehr, Iran
2 Prof., Department of Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
3 Associate Prof, Department of Law, Bu.C., Islamic Azad University, Bushehr
4 Ph.D. student in Marine Biochemistry, Department of Biochemistry, Shahid Beheshti University
چکیده English

Food security in the northern Persian Gulf is directly linked to the sustainable management of water resources and the protection of the marine environment. Watershed management and aquifer recharge projects can reduce pressure on water resources and strengthen sustainable agriculture, while mitigating the environmental impacts of human activities. However, the transboundary nature and ecological sensitivities of the Persian Gulf require coastal states to coordinate and synergize their efforts through regional cooperation mechanisms. In this regard, the Kuwait Convention (1978), as the first regional legal and institutional framework, provides the necessary legal and institutional capacities for coordinating joint actions and protecting the marine environment. This article adopts an analytical approach to examine the role of the Kuwait Convention in enhancing cooperation among regional states for sustainable water resource management, food security, and marine environmental protection in the northern Persian Gulf. Assuming the requisite willingness for collaboration between the southern littoral states and Iran, the study employs a library research method to address whether the direct linkage of watershed and aquifer projects to marine protection can enhance regional cooperation capacities and whether improving the implementation and monitoring mechanisms of the Convention can effectively guarantee environmental sustainability and food security in this strategic region.

کلیدواژه‌ها English

Climate change
Persian Gulf
Kuwait Convention (1978)
International Environmental Law
Food Security
  1. فارسی

الف) کتاب‌ها

  1. رنجبرزاده، جواد (1402). بررسی فنی و حقوقی کشتی و کشتی‌رانی در خلیج‌فارس. گناوه: انجامه.

 

ب) مقالات

  1. اکبری جور، علی.؛ آبکار، علیجان؛ مسلمی، حمید (1399). تأثیر عملیات آبخوان‌داری بر برخی ویژگی‌های خاک (مطالعۀ موردی: ایستگاه میمند، کرمان). مجلۀ هیدروژئولوژی, 2(5), 75–87. https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_128740_6e8253a2f135ebef86debd8280a3d16a.pdf
  2. بذرافشان، ج.؛ خلیلی، ع.؛ زندپارسا، ش.؛ سپاسخواه، ا؛ فرهودی، ج. (1400). بررسی اسنادی وضعیت منابع و مصرف‌های آب کشاورزی در ایران: واکاوی وضعیت موجود، آسیب‌شناسی و راه‌های برون‌رفت از چالش‌ها. مجلۀ پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 6(1), 35–50. https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_128740_6e8253a2f135ebef86debd8280a3d16a.pdf
  3. پوررمضان، پرهام (1403). ارزیابی سیاست‌های زیست‌محیطی کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در پرتو نظریۀ امنیت زیست‌محیطی، درس‌هایی برای ایران. حقوق و مطالعات سیاسی، 4(1)، 17–29. https://doi.org/10.48309/jlps.2024.1.2
  4. خائف‌زاده، محمدعلی؛ افشاری، مریم؛ بهبودیان، بهروز (1402). تعهدات و وظایف دولت‌ها ناشی از اجرای حق بر توسعۀ پایدار در حوزۀ خلیج‌فارس. حقوق و مطالعات سیاسی، 4(3): 330-354. https://doi.org/10.48309/jlps.2023.4.7
  5. رزم‌آور، فرشاد؛ عبدشاهی، عباس؛ سواری، مسلم؛ بیات، پرویز (1402). امنیت غذایی و عوامل مؤثر بر آن در جوامع روستایی استان بوشهر. پژوهش‌های روستائی، 14(3), 444-467. doi: 10.22059/jrur.2022.333184.1693
  6. زارع، حسن؛ موحدی، سعید؛ رحیمی، داریوش (1403). اثر تغییر اقلیم بر شرایط رویشی زیتون (مطالعۀ موردی: استان بوشهر). جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(89)، 281-260. doi: 10.22034/gp.2023.56830.3145
  7. مختاری هشی، حسین (1392). هیدروپلیتیک ایران؛ جغرافیای بحران آب در افق سال 1404. فصلنامۀ بین‌المللی ژئوپلیتیک، 9(31)، 49–83. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17354331.1392.9.31.3.8
  8. ممتاز، ج.؛ علیزاده، م.؛ زرنشان، ش. (1396). حفاظت از محیط‌زیست دریاهای بسته و نیمه‌بسته در خلال مخاصمات مسلحانه: بررسی موردی خلیج‌فارس. اقیانوس‌شناسی، 8(32)، 63–76.

ج) منابع الکترونیکی

  1. پاسبان، ف. ‏(1399). چگونه می‌توان امنیت غذایی را تقویت کرد؟ پایگاه خبری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران. بازیابی‌شده در 14 مرداد 1404، از https://otaghiranonline. r/news2/34553
  2. پوراحمد، علی (1404). 88 درصد آب تجدیدپذیر کشور مصرف می شود. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا). بازیابی شده در تاریخ 23 مهر 1404 از: https://www.irna.ir/news/85533386
  3. حمیدی‌فر، ر. ‏(1403). امنیت غذایی چیست؟ گروه جامعه و سلامت تبیان. بازیابی‌شده در 13 مرداد 1404، از https://jkmaz.ir/home/printpage/32843?doctype=0
  4. مسلمی، ح. ‏(1394). آبخوان‌داری و تفاوت آن با آبخیزداری. وبلاگ مهندسی آبخیزداری. بازیابی‌شده در 14 مرداد 1404، از www.watershed.blogfa.com/post/54

 

  1. انگلیسی
  2. Books
  3. Nye, J. S. (1971). Peace in parts: Integration and conflict in regional organization. Boston: Little, Brown and Company.
  4. Rockström, Johan; Nuhu Hatibu; Theib Y. Oweis; Suhas Wani; Jennie Barron; Adriana Bruggeman; Jalali Farahani; Louise Karlberg; Zhu Qiang. (2009). Water for Food, Water for Life: A Comprehensive Assessment of Water Management in Agriculture (D. Molden, Ed., chapter 9. p. 318). Earthscan
  5. Ulrichsen, K. C. (2016). The Gulf States in international political economy. New York: Palgrave Macmillan.

 

  1. Articles
  2. Almutairi, Y. H. (2016, May). Protection of the marine environment under international law and Kuwaiti criminal law (SJD dissertation, Pace University School of Law). Pace University DigitalCommons. Retrieved on Aug. 22, 2025, from http://digitalcommons.pace.edu/lawdissertations/18/
  3. Farmandeh, S., Haghnegahdar, A., & Nazemi, A. (2024). Integrated management of the water–energy–food nexus for sustainable resource allocation under climate change. Scientific Reports, 14(1), 1452. https://doi.org/10.1038/s41598-024-79214-4
  4. Fieseler, C. M., et al. (2023, September 27). Expanding ocean protection and peace: A window for science diplomacy in the Gulf. Royal Society Open Science, 10(9): 1 -9, 230392. https://doi.org/10.1098/rsos.230392
  5. Jasechko, S., Seybold, H., Perrone, D., Fan, Y., Shamsudduha, M., Taylor, R. G., Fallatah, O., & Kirchner, J. W. (2024). Rapid groundwater decline and some cases of recovery in aquifers globally. Nature, 625(7996), 715–721. https://doi.org/10.1038/s41586-023-06879-8
  6. Kirby, M. F., Gioia, R., & Law, R. J. (2014). The principles of effective post-spill environmental monitoring in marine environments and their application to preparedness assessment. Marine Pollution Bulletin, 82(1–2), 11–18. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2014.01.038
  7. Lincoln, S., et al. (2021). A regional review of marine and coastal impacts of climate change on the ROPME Sea Area. Sustainability, 13(24), 13810. https://doi.org/10.3390/su132413810
  8. Mozafarizadeh, J., & Sajadi, Z. (2015). Assessment of groundwater vulnerability in the Borazjan aquifer of Bushehr, south of Iran, using GIS technique. In N. Raju, W. Gossel, A. Ramanathan, & M. Sudhakar (Eds.) , Management of water, energy and bio-resources in the era of climate change: Emerging issues and challenges (Vol. 15, pp. 1–22). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-05969-3_4
  9. Nadim, F., Bagtzoglou, A. C., & Iranmahboob, J. (2008). Gulf region within the framework of the ROPME programme of action. Ocean & Coastal Management, 51, 556–565. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2008.04.007
  10. Noori, R., Maghrebi, M., Jessen, S. et al. (2023). Decline in Iran’s groundwater recharge. Nat Common 14, 6674: 1-8, P. 4. https://doi.org/10.1038/s41467-023-42411-2
  11. Yamazaki-Honda, (2022). Promoting Coherence Among Disaster Risk Reduction, Climate Change Adaptation, and Sustainable Development for Disaster Resilience. Journal of Disaster Research 17(6): 1015–1021. DOI: 10.20965/jdr.2022.p1015
  12. S,ith, R. (2020). Life in a Post Totalitarian system. The Catholic Thing Organization Website. Retrieved on Agu.25,2025 on: https://www.thecatholicthing.org/2020/06/17/life-in-a-post-totalitarian-system
  13. Stagstrup, J. (2025, August 13). A gulf between law and practice? Marine environment protection and desalination discharges in the Persian Gulf. EJIL: Talk, Blog of the European Journal of International Law. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.ejiltalk.org/a-gulf-between-the-law-and-practice-marine-environment-protection-and-desalination-discharges-in-the-persian-gulf/
  14. Unger, I. M., Motavalli, P. P., & Muzika, R. M. (2009). Changes in soil chemical properties with flooding: A field laboratory approach. Agriculture, Ecosystems & Environment, 131(1–2), 105–111. https://doi.org/10.1016/j.agee.2009.01.013
  15. Van Lavieren, H., & Klaus, R. (2013). An effective regional marine protected area network for the ROPME Sea Area: Unrealistic vision or realistic possibility? Marine Pollution Bulletin, 72(2), 389–405. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2012.09.004
  16. Veldkamp, T. I. E., Wada, Y., Aerts, J. C. J. H., & Ward, P. J. (2016). Towards a global water scarcity risk assessment framework: Incorporation of probability distributions and hydro-climatic variability. Environmental Research Letters, 11(2), 024006: 1–12. https://doi.org/10.1088/1748-9326/11/2/024006

 

  1. Documents & Reports
  2. Arab News. (2024, November 23). GCC nations maintain high global food security rankings. Arab News. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.arabnews.com/node/2586821
  3. Committee on Economic, Social and Cultural Rights. (2002). General Comment No. 15: The right to water (Arts. 11 and 12 of the Covenant). UN Doc. E/C.12/2002/11. Available on October 15, 2025 from https://hrlibrary.umn.edu/gencomm/escgencom15.htm
  4. (2020, February 28). Kuwait guidelines for integrated coastal zone management and planning, (pp. 1–5). ICZM guidelines and impact assessment annexes. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://publications.deltares.nl/1221207_000.pdf
  5. Facilities Management Middle East. (2020). GCC countries are leading the world in desalination. Facilities Management Middle East. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.fm-middleeast.com/business/76195-gcc-countries-are-leading-the-world-in-desalination
  6. Food and Agriculture Organization of the United Nations [FAO]. (1996, November 13). The Rome Declaration on World Food Security and the World Food Summit Plan of Action. World Food Summit, Rome. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.fao.org/3/w3613e/w3613e00.htm
  7. Food and Agriculture Organization of the United Nations [FAO]. (2005). Status and trends in land and water resources. FAO. Retrieved on Aug. 20, 2025, from https://www.fao.org/4/i1688e/i1688e03.pdf
  8. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2018). The state of food security and nutrition in the world 2018. FAO. https://doi.org/10.18356/7d8ae8a2-en
  9. Global Hunger Index. (2025). Global Hunger Index 2025: Country rankings. Available on October 15, 2025, from https://www.globalhungerindex.org/ranking.html
  10. Nairobi Convention Secretariat, “Protocols” (Protected Areas 1985; Marine Pollution 1985; Amended Convention 2010), Available on Sep. 1, 2025 on: https://www.nairobiconvention.org/nairobi-convention/who-we-are/protocols/
  11. Nairobi Convention Secretariat, Nairobi Convention Protocols, Available on Sep. 1, 2025 on: https://www.nairobiconvention.org/nairobi-convention/who-we-are/nairobi-convention-protocols
  12. Regional Organization for the Protection of the Marine Environment (ROPME). (2025, August 28). About ROPME. ROPME. Retrieved on Aug. 28, 2025, from https://www.ropme.org
  13. ROPME, (2025). Kuwait Action Plan & Legal Documents, Available on Sep. 1, 2025 on: https://ropme.org/about-ropme/action-plan-legal-documents/
  14. (2013). State of the marine environment report (SOMER): ROPME marine area definition and monitoring areas chapter. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://ropme.org/wp-content/uploads/2021/08/SOMER_2013_full.pdf
  15. Strategy & (PwC). (2020). How GCC countries can ensure their food security. Strategy in the Middle East. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.strategyand.pwc.com/m1/en/articles/2020/how-gcc-countries-can-ensure-their-food-security.html
  16. N., MDGs (2025). Millenniume Development Goals and Beyond 2015. Retrieved on Oct. 16, 2025 https://www.un.org/millenniumgoals/poverty.shtml
  17. UNEP/Coordinating Unit for the Mediterranean Action Plan, Barcelona Convention Secretariat, Action Plan for the Implementation of the ICZM Protocol for the Mediterranean (2012-2019) (Decision IG 20/2, 2012), Available at Sep. 1, 2025 on: https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/7317/12ig20_8_annex2_20_02_eng.pdf
  18. UNEP/MAP, Barcelona Convention and Protocols, Available on Sep. 1, 2025 on: https://www.unep.org/unepmap/who-we-are/barcelona-convention-and-protocols
  19. (2017). Nearly 600 million children will live in areas with extremely limited water resources by 2030. UNICEF. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.unicef.org/press-releases/nearly-600-million-children-will-live-areas-extremely-limited-water-resources-2040
  20. United Nations Environment Programme (UNEP). (1978). Kuwait regional convention for cooperation on the protection of the marine environment from pollution (Kuwait Convention). UNEP. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.unep.org/kuwait-convention
  21. United Nations Environment Programme (UNEP). (1978). Protocol concerning regional co-operation in combating pollution by oil and other harmful substances in cases of emergency. UNEP. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://digitallibrary.un.org/record/93831
  22. United Nations. (1982). United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), Part IX. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf
  23. World Bank. (2024, March 26). From scarcity to sustainability: The GCC’s journey towards water security. World Bank News. Retrieved on Aug. 22, 2025, from https://www.worldbank.org/en/news/opinion/2024/03/26/from-scarcity-to-sustainability-the-gcc-s-journey-towards-water-security
  24. WWAP (UNESCO World Water Assessment Programme). (2019). The United Nations World Water Development Report 2019: Leaving no one behind. Paris: UNESCO
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 دی 1406

  • تاریخ دریافت 21 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 26 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 17 آذر 1404

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما