فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

پالایش محتوای اینترنتی در نظام بین‏المللی حقوق بشر و نظام حقوقی ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

امیر مقامی 1
حسین صیاد عبدی 2

1 استادیار، گروه حقوق، دانشکدة علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانش‌آموختة کارشناسی‌ارشد حقوق بشر، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.378073.3553
چکیده
فضای اینترنت تابع اصول آزادی بیان و اطلاعات است. اما این آزادی مطلق نیست و ممکن است با محدودیت‏های مشروع و ضروری ناشی از قانون مواجه شود. پژوهش حاضر با روشی توصیفی‌ـ تحلیلی می‏کوشد هنجارهای حقوق بین‏الملل بشر را در زمینة امکان پالایش داده‏های اینترنتی واکاوی کند و سپس به ارزیابی نظام حقوقی ایران بپردازد. نتیجة مطالعه نشان می‏دهد محدودیت‏های قانونی آزادی بیان و اطلاعات قابل تسری به فضای اینترنت است و از همان اصول و قواعد سنتی که در مواد 19 و 20 میثاق بین‏المللی حقوق مدنی و سیاسی بیان شده تبعیت می‏کند. به سبب تفاوت‏های انتشار فیزیکی و انتشار اینترنتی، علاوه بر اصل تناسب، ضروری است اصل تفکیک نیز در پالایش محتوای مجرمانه رعایت شود و نیز لازم است مقام ذی‌صلاح اداری یا قضاییِ متصدیِ پالایش موازینِ دادرسی عادلانه (از جمله حق اعتراض به تصمیم پالایش) را مد نظر قرار دهد. نظام حقوقی ایران که سیستم تعقیبی را برای این منظور برگزیده اختیارات موازی را برای نهادهای قضایی و اداری پیش‏بینی کرده و به‏رغم اشارات قانونی به اصول تفکیک و تناسب، در عمل، این اصول ممکن است نقض شود.

کلیدواژه‌ها

آزادی اطلاعات
آزادی بیان
اصل تفکیک
پالایش اینترنت
حقوق بشر
قانون جرایم رایانه‏ای.
موضوعات

عنوان مقاله English

Internet Content Filtering in International Human Rights Law and Iranian Legal System

نویسندگان English

Amir Maghami 1
Hossein Sayyad Abdi 2
1 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 MA in Human Rights Law, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Cyberspace is subjected to the principle of Freedom of Expression and Freedom of Information; However, based on legitimate limitations and legal necessities, these freedoms are not absolute and may be restricted. This article examines norms of Human Rights Law about internet filtering, using a descriptive-analytical method, subsequently evaluates Iran’s Law. In conclusion, legal restrictions of freedom of expression and information are applicable to internet space and it is governed by same traditional principles and regulations stated in articles 19 and 20 of International Covenant on Civil and Political Rights. In virtue of differences between physical publication and internet-based publication, respecting the Principle of Distinction, beside the Principle of Proportionality, is necessary as well as related authorities (whether administrative or judicial) oblige to consider rules of the fair trial including being reviewed the filtering sentence (or decision) by higher tribunal. Iran’s Law has adopted System of Prosecution and empowered both administrative and judicial organs in parallel and also in spite of legal references to the Principles of Distinction and Proportionality, they might be violated in practice.

کلیدواژه‌ها English

Freedom of Information
Freedom of Speech
Human Rights
Internet Filtering
Iranian computer crimes Act
Principle of Distinction of Information.
1.‌ فارسی
الف) کتاب‌ها
1. عالی‌پور، حسن (1395). حقوق کیفری فناوری اطلاعات. تهران: خرسندی.
2. عباسی، بیژن (1395). حقوق بشر و آزادی های بنیادین. تهران: دادگستر.
3. کدخدایی، عباس‌علی (1396). پخش مستقیم برنامه‏های ماهواره‏ای از دیدگاه حقوق بین‏الملل. تهران: شهر دانش.
ب) مقالات
4. اسماعیلی، محسن و نصراللهی، محمدصادق (1395). پالایش فضای مجازی؛ حکم و مسائل آن از دیدگاه فقهی. دین و ارتباطات، 49(1)، 53 ـ 80.
5. بابازادة مقدم، حامد و اسدی، عباس (1396). اصول پالایش (فیلترینگ) پایگاه‌های اطلاع‌رسانی اینترنتی. مطالعات رسانه‌های نوین،‌ 3(9)، 163 ـ 194.
6. بابازادة مقدم، حامد و اسلام‌خواه، عمار (1395). پالایش (فیلترینگ) اینترنت در اروپا. علوم خبری، 5(17)، 137 ـ 156.
7. بابازادة مقدم، حامد و رضایی، مهدی (1393). اصول تدوین قوانین و مقررات برای اینترنت با تأکید بر مصوبات یونسکو و شورای اروپا. پژوهش حقوق عمومی، 42، 43 ـ 82.
8. برزگر، عبدالرضا و مصطفایی، لیلا (1393). مقررات حاکم بر اینترنت و فیلترینگ آن در ایران. کنفرانس ملی وکالت، اخلاق، فقه، و حقوق. میبد.
9. کدخدایی، عباس‌علی (1386). هرم‌های حقوقی و بین‌المللی حمایت از حقوق فرهنگی در قالب مادة 10 قانون ممنوعیت به‌کارگیری تجیهزات دریافت از ماهواره (مصوب 1373). چالش‏های حقوقی پخش مستقیم برنامه‏های ماهواره‏ای در نظام‏های ملّی و بین‏المللی (به اهتمام گروه مطالعات حقوقی سازمان صداوسیما). تهران: سروش (سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران).
10. مقامی، امیر و عطاران، نادیا (1398). موازنة افشای حریم خصوصی خانوادگی چهره‌های مشهور در رسانه‌ها و آزادی بیان در رویة نهادهای قضایی. مطالعات حقوق عمومی، 49(2)، 311 ـ 331.
11. میرحسینی، سید محمد و عجم‌زمانی، مهرانا (1394). مدیریت محتوای قابل دسترس اینترنت و فیلترینگ هوشمند. کنفرانس بین‌المللی مدیریت، اقتصاد، حسابداری، و علوم تربیتی. ساری.
12. نصراللهی، محمدصادق (1396). مطالعة تطبیقی مقررات‌گذاری پالایش فضای مجازی در امریکا، اتحادیة اروپا، و چین: پیشنهادهای سیاستی برای ایران. کنفرانس حکمرانی و سیاست‌گذاری عمومی. تهران.
 
ج) اسناد
13. شورای عالی فضای مجازی. «ش/91134/01، اساسنامة مرکز ملی فضای مجازی کشور»، جلسة 6، 25 مهر 1391.
14. شورای عالی فضای مجازی. «102550/96، تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات»، مصوبة جلسة 35، 27 مهر 1396.
15. شورای عالی فضای مجازی. «107105/99، الزامات پیشگیری و مقابله با نشر اطلاعات، اخبار، و محتوای خبری خلاف واقع در فضای مجازی»، مصوبة جلسة 68، 21 بهمن 1399.
16. شورای عالی فضای مجازی. «106916، پیشگیری و مقابله با قمار در فضای مجازی»، مصوبة جلسة 58، 27 دی 1401.
17. شورای عالی فضای مجازی. «108120، بررسی راهکارهای افزایش میزان سهم ترافیک داخلی و مقابله با پالایش‌شکن‌ها»، مصوبة شمارة 3 جلسة 96، 29 بهمن 1402.
 
2. انگلیسی
A) Books
1. Bychawska-Siniarska, D. (2017). Protecting the Right to Freedom of Expression under the European Convention on Human Rights. Strasbourg: Council of Europe.
2. Joseph, S. & Castan, M. (2013). The International Covenant on Civil and Political Rights Cases, Materials and Commentary. Oxford: Oxford University Press.
 
B) Articles
3. Bolin, R. (2006). Locking down the Library: How Copyright, Contract and Cybertrespass Block Internet Archiving. Hastings Communications and Entertainment Law Journal, 2 (1), 1-44.
4. Brown, I. (2008). Internet Censorship: Be Careful What You Ask for. In Freedom and Prejudice: Approaches to Media and Culture. edited by Kirca S. & Hanson L. Istanbul: Bahcesehir University Press.
5. Cassim, F. (2015). Regulating Hate Speech and Freedom of Expression on the Internet: Promoting Tolerance and Diversity. South African Journal of Criminal Justice, 28(3), 303-336.
6. Cerda Silva, A. J. (2013). Internet Freedom is Not Enough: Towards an Internet Based on Human Rights. International Journal on Human Rights, 18, 17-32.
7. Chen, E. M. (2003). Global Internet Freedom: Can Censorship and freedom Coexist. DePaul-LCA Journal of Art and Entertainment Law, 13(1), 229-268.
8. Frosio, G. (2018). To Filter, or Not to Filter – That Is the Question in EU Copyright Reform. Cardozo Arts & Entertainment Law Journal, 36(2), 331-368.
9. Habib, J. (2004). Cyber Crime and Punishment: Filtering out Internet Felons. Fordham Intellectual Property, Media & Entertainment Law Journal, 14(4), 1051-1092.
10. Hertig Randall, M. (2016). Freedom of Expression in the Internet. Swiss Review of International and European Law, 2, 235-254.
11. Lucchi, N. (2014). Internet Content Governance and Human Rights. Vanderbilt Journal of Entertainment and Technology Law, 16(4), 809-856.
12. Mita-Baciu, A. (2014). The Principle of the Internet Neutrality as a Freedom of Expression and the Right of Being Informed. Jurnalul de Studii Juridice, 9(1-2), 43-54.
13. Nunziato, D. C. (2003). Freedom of Expression, Democratic Norms, and Internet Governance. Emory Law Journal, 52(1), 187-280.
14. Oozeer, A. (2014). Internet and Social Networks: Freedom of Expression in the Digital Age. Commonwealth Law Bulletin, 40(2), 341-362.
15. Sears, A. (2015). Protecting Freedom of Expression over the Internet: An International Approach. Notre Dame Journal of International & Comparative Law, 5(1), 171-200.
16. Sereno, M. L. P. A. (2013). Internet and Human Rights: Issues and Challenges. Asian Journal of Legal Studies, 93-101.
17. VanNorman, B. L. (1998). The Library Internet Filter: On the Computer or in the Child. Regent University Law Review, 11(2), 425-438.
 
C) Cases
18. European Court of Human Rights (ECHR), Application No. 50084/06, RTBF v. Belgium. Judgment, 29 March 2011.
19. Human Rights Committee (CCPR), Communication No. 574/1994, Keun-Tae Kim v. Republic of Korea. 64th session, 3 November 1998.
20. Human Rights Committee (CCPR), Communication No. 633/1995, Gauthier v. Canada. 65th session, 7 April 1999.
21. Human Rights Committee (CCPR), Communication No. 1014/2001, Baban v. Australia. 78th session, 6 August 2003.
22. Human Rights Committee (CCPR), Communication No. 926/2000, Shin v. Republic of Korea. 80th session, 16 March 2004.
23. Human Rights Committee (CCPR), Communication No. 1128/2002, Marques de Morais v. Angola. 83rd session, 29 March 2005.
24. Human Rights Committee (CCPR), Communication No. 1470/2006, Nurbek Toktakunov v. Kyrgyzstan. 101st session, 28 March 2011.
 
D) Documents
25. Committee of Ministers of the Council of Europe. “Recommendation CM/Rec (2011)8 of the Committee of Ministers to member states on the protection and promotion of the universality, integrity and openness of the internet”. 1121st meeting of the Minister’s Deputies, Strasbourg, France, 21 September 2011.
26. European Parliament (EP) & The Council of the European Union (CEU). “REGULATION (EU) 2022/2065, Single Market for Digital Services and Amending Directive 2000/31/EC (Digital Services Act)”. 19 October 2022.
27. Human Rights Committee (CCPR). “CCPR/C/21/Rev.1/Add.10, General Comment No. 28: Article 3: The Equality of Rights Between Men and Women”. 68th session, 29 March 2000.
28. Human Rights Committee (CCPR). “CCPR/C/GBR/CO/6, Consideration of reports submitted by States parties under article 40 of the Covenant, Concluding Observations of the Human Rights Committee, Great Britain”. 93rd session, Geneva, Switzerland, 30 July 2008.
29. Human Rights Committee (CCPR). “CCPR/C/GC/34, General Comment No. 34: Article 19: Freedoms of opinion and expression”. 102nd session, Geneva, Switzerland, 11-29 July 2011.
30. Human Rights Committee (CCPR). “CCPR/C/IRN/3, Consideration of reports submitted by States parties under article 40 of the Covenant, Third periodic reports of States parties, Iran”. 27 October 2009.
31. Human Rights Committee (CCPR). “CCPR/C/IRN/CO/3, Consideration of reports submitted by States parties under article 40 of the Covenant, Concluding Observations of the Human Rights Committee, Islamic Republic of Iran”. 103rd session, 4 November 2011.
32. Human Rights Committee (CCPR). “CCPR/C/IRN/Q/3, List of issues to be taken up in connection with the consideration of the third periodic report of the Islamic Republic of Iran (CCPR/C/IRN/3)”. 101st session, New York, USA, 1 April 2011.
33. Human Rights Committee (CCPR). “CCPR/C/IRN/Q/3/Add.1, Replies from the Government of the Islamic Republic of Iran to the list of issues (CCPR/C/IRN/Q/3) to be taken up in connection with the consideration of its third periodic report (CCPR/C/IRN/3)”. 102nd session, Geneva, Switzerland, 18 July 2011.
34. Human Rights Committee (CCPR). “INT/CCPR/GEC/4720/E, General Comment No. 11: Article 20”. 19th session, 1983.
35. Human Rights Council of the United Nations (UNHRC). “A/HRC/17/27, Report of the Special Rapporteur on the Promotion and Protection of the Right to Freedom of Opinion and Expression, Frank La Rue”. 17th session, 16 May 2011.
36. Human Rights Council of the United Nations (UNHRC). “A/HRC/RES/20/8, The Promotion, Protection and Enjoyment of Human Rights on the Internet”. 20th session, 5 July 2012.
37. The International Convention concerning the Use of Broadcasting in the Cause of Peace.
38. United Nations General Assembly (UNGA). “A/RES/1721(XVI)[B], International co-operation in the peaceful uses of outer space”. 16th Session, 20 December 1961.
39. United Nations Security Council (UNSC). “S/Res/2253, Resolution 2253”. 7587th meeting, 17 December 2015.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 دی 1406

  • تاریخ دریافت 26 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 08 آذر 1404

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما