دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

رویکرد جامعه‏ شناختی محمدعلی اسلامی نُدوشن به حقوق بشر در کتابِ «ذکر مناقب حقوق بشر در جهان سوم»

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانش آموختۀ دکتری حقوق بین الملل عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده
محمدعلی اسلامی نُدوشن (1304 ـ 1401) ادیب، مترجم، و حقوقدان ایرانی بود که دهه‏ ها در زمینۀ ایران و فرهنگ آن قلم زد. در این مقاله، نگارندگان کوشیده ‏اند با درنگی در کتاب او، با عنوان ذکر مناقب حقوق بشر در جهان سوم، به این پرسش پاسخ دهند که دیدگاه اسلامی نُدوشن در این کتاب در زمینة حقوق بشر چیست. فرضیۀ نوشتار فرارو این است که رویکرد اسلامی نُدوشن بر جامعه ‏شناسی حقوق بشر استوار است. در این کتاب، وی به علل نادیده‏ گیری حقوق بشر و پیامدهای فردی و جمعی آن پرداخته است. به نظر اسلامی نُدوشن، نادیده ‏گیری حقوق بشر در جامعه به پدیداری شخصیت دوگانه و دورشدگی از اعتدال می‏ انجامد. وی مانع اصلی در تحقق حقوق بشر را جامعه می ‏داند نه صرفاً دولت. او همچنین به اهداف فردی و جمعی حقوق بشر و نیز راه‏کارهای احیا و تحکیم آن‏ها می ‏پردازد. به نظر می ‏رسد اسلامی نُدوشن، با اتخاذ رهیافتی جامعه‏ شناختی در قبال حقوق بشر و پرهیز از رویکردی صرفاً حقوقی که در شناخت این حقوق کارایی لازم را ندارد، تصویری بهتر و ملموس ‏تر از بایستگی و اهمیت و سرشت آن‏ها به خوانندۀ خود ارائه کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Sociological Approach of Mohammad Ali Eslami Nodoushan towards Human Rights in the book “A Journey through Human Rights in the Third World”

نویسندگان English

Amir Maghami 1
Mousa Karami 2
1 Assistant Pro., Department of Law, Faculty of Administrative Science and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Ph. D. in Public International Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, IRI
چکیده English

Mohammad Ali Eslami Nodoushan (1925-2022) was an Iranian man of letter, translator and lawyer who wrote for decades on Iran and its culture. In this paper, the authors attempt to reflect on his book entitled the A Journey through Human Rights in the Third World and answer this question that what is the view of Eslami Nodoushan towards human rights (HR)? The hypothesis of this contribution is that Eslami Nodoushan’s approach is based on the sociology of HR. In this book, he has addressed the reasons for neglecting HR and its individual and collective consequences. According to Eslami Nodoushan, neglecting HR in society leads to the emergence of a dual personality and a moving away from moderation. He considers the society and not merely the State as the main obstacle to realization of HR. He also has dealt with the individual and social goals of HR as well as solutions for their revitalization and fortification. It appears that Eslami Nodoushan, through taking a sociological approach toward HR and avoiding a merely legal approach which is not sufficiently effective in recognition of these rights, has provided his readers with a better and more tangible picture of the necessity, significance and nature of HR.

کلیدواژه‌ها English

Eslami Nodoushan
freedom
human rights
sociological approach
A Journey through Human Rights in the Third World.
1. فارسی
الف) کتاب‏ها
1. اسلامی نُدوشن، محمدعلی (1357). ذکر مناقب حقوق بشر در جهان سوم. تهران: توس.
2. ــــــــــــــــــــــــ (1369). روزها: «سرگذشت». تهران: یزدان. ج 2.
4. ــــــــــــــــــــــــ (1375). نوشته‏های بی‏سرنوشت. ویراست چهارم. تهران: یزد/ آرمان.
5. ــــــــــــــــــــــــ (1394). فرهنگ و شبه‏فرهنگ. تهران: شرکت سهامی انتشار.
6. امین، سید حسن (1382). تاریخ حقوق ایران. تهران: دایره‏المعارف ایران‏شناسی.
7. جعفری نُدوشن، علی‏اکبر (1401). سخنگوی فرهنگ ایران: تأملی در آثار و آرای محمدعلی اسلامی ندوشن. تهران: مروارید.
8. عجم‏اوغلو، دارون و رابینسون، جیمز ای. (1399). راه باریک آزادی. مترجمان: سید علی‌رضا بهشتی شیرازی و جعفر خیرخواهان، تهران: روزنه.
9. فلسفی، هدایت‏الله (1399). سیر عقل در منظومۀ حقوق بین‏الملل: اصول اساسی روش‏شناسی حقوق بین‏الملل. چ 2. تهران: فرهنگ نشر نو، با همکاری نشر آسیم.
10. فوکویاما، فرانسیس (1403). نظم و زوال سیاسی. ترجمة رحمن قهرمان‏پور. چ 7. تهران: روزنه.
11. فیضی، کریم (1396). زندگی، عشق و دیگر هیچ: گفت‏و‏شنود با دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن. تهران: اطلاعات.
12. قاری سیدفاطمی، سید محمد (1390). حقوق بشر در جهان معاصر (دفتر یکم: درآمدی بر مباحث نظری: مفاهیم، مبانی، قلمرو، و منابع). چ 3 (دوم ناشر). تهران: شهر دانش.
13. قربان‏نیا، ناصر (1390). حقوق بشر و حقوق بشردوستانه. چ 2. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
14. کاتوزیان، ناصر (1392). فلسفۀ حقوق (جلد اول: تعریف و ماهیت حقوق). چ 6. تهران: سهامی انتشار.
15. محمدی (گرگانی)، محمد (1397). زمینه و زمانة حقوق بشر و حقوق اساسی در ایران. تهران: گنج دانش.
16. منصوری‏ لاریجانی، اسماعیل (1399). سیر تحول حقوق بشر. قم: بوستان کتاب.
17. موحد، محمدعلی (1384). در هوای حق و عدالت: از حقوق طبیعی تا حقوق بشر. چ 3. تهران: کارنامه.
18. نیکفر، محمدرضا (1389). خشونت، حقوق بشر، جامعۀ مدنی. چ 2. تهران: طرح نو.
19. هاول، واتسلاو (1398). قدرت بی‏قدرتان. ترجمة احسان کیانی‏خواه. چ 2. تهران: نشر نو.
 
ب) مقالات
20. بحرینی، علی و قاری ‏سیدفاطمی، سید محمد (1400). ویژگی‏های انسان از منظر نویسندگان اعلامیۀ جهانی حقوق بشر. مطالعات حقوق عمومی، 51(2)، 519 ـ 535.
21. رضادوست، سعید (1402). حقوقدانان، با مهاجرت به سرزمین ادبیات، جهان را به سمت عدالت، برابری، و آزادی بیشتر پیش می‏رانند. خیام‏نامه: یادنامۀ بازگشت پیکر استاد ندوشن به وطن و خاک‌سپاری در نیشابور (ویژه‏نامه)، 3.
22. عباسی، جواد (1397). ایران‏دوستِ واقع‏بین: تأملی در ایران‏نگری استاد محمدعلی اسلامی نُدوشن. ایران‏نامگ، 3(4)، 3 ـ 22.
23. غلام‌علی، علی و جعفری، افشین (1401). تأثیر کارکرد احزاب سیاسی در تحقق الگوی حقوق بشر اسلامی در جمهوری اسلامی ایران. جامعه‏شناسی سیاسی ایران، 5(1)، 31 ـ 49.
24. قاسمی، آرین (1403). چالش تاریخی تحقق حق بر دموکراسی: مناقشۀ نظری نخبه‏گرایان. مطالعات حقوق عمومی، 54(2)، 1321 ـ 1343.
25. کاظمی زمهریر، مهدی (1393). جامعه‏شناسی سیاسی حقوق بشر. حقوق بشر، 9(1 و 2)، 115 ـ 130.
26. لری‏نژاد، محمد و طبیب‏زاده، پونه (1402). حق بر شادی در پرتو اهداف توسعۀ پایدار. مطالعات حقوق عمومی، 53(4)، 2081 ـ 2104.
 
2. انگلیسی
A) Articles
1.     Ardila‑Sánchez, J. G. & López‑López, W. (2025). Human Rights in Sociopsychological Perspective. The Pscychological Record, 75(1), Forthcoming, 1-11. https://doi.org/10.1007/s40732-025-00631-6
2.     Bilgorajski, A. (2023). Boundaries and Limitations of Human Rights: A Contribution to the Discussion. Scientific Journal of Bielsko-Biala School of Finance and Law, 27(3), 68-71. https://doi.org/10.19192/wsfip.sj3.2023.10
3.     Brunsma, D. L.; Smith, K. E. I. & Gran, B. K. (2013). Introduction- Sociology and Human Rights: Resituating the Discipline. In: David L. Brunsma, Keri E. Iyall Smith, Brian K. Gran (eds.). The Handbook of Sociology and Human Rights. Boulder/ London: Paradigm Publishers.
4.     ------------------------------------------------------------- (2015). Introduction. In: David L. Brunsma, Keri E. Iyall Smith, Brian K. Gran (eds.). Expanding the Human in Human Rights: Toward a Sociology of Human Rights. Boulder/ London: Paradigm Publishers.
5.     Brunsma, D. L., Smith, K. E. I., & Gran, B. K (2020). Introduction- Creating Knowledge about Human Rights Sociologically. In: David L. Brunsma, Keri E. Iyall Smith, Brian K. Gran (eds.). Sociology for Human Rights: Approaches for Applying Theories and Methods. New York/ London: Routledge.
6.     David, L. (2018). Human Rights as an Ideology? Obstacles and Benefits. Critical Sociology, 46(1), 37-50. https://doi.org/10.1177/0896920518798015
7.     Ham, C. van & Chappell, L. (2017). Democracy and Human Rights: A Tripartie Conceptual Framework. Austuralian Journal of Human Rights, 23(2), 143-167. https://doi.org/10.1080/1323238X.2017.1371927
8.     Mfoafo-M’Carthy, M. & Huls, S. (2014). Human Rights Violations and Mental Illness: Implications for Engagement and Adherence. SAGE Open, 4(1), 1-17. https://doi.org/10.1177/2158244014526209
9.     Seatzu, F. (2019). On the Meaning and Scope of Individual Human Duties and Obligations in the American Declaration of the Rights and Duties of Man of 1948. Revista Electrónica Iberoamericana, Vol. 13, Edición Especial, 1-21. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=7335460
10. Zendeli, E. (2017). The Right to Education as A Fundamental Human Right. Contemporary Educational Researches, 7(4), 158-166. https://doi.org/10.18844/cerj.v7i4.2718

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 21 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 28 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1404