نویسندگان

1 استاد دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار گروه حقوق عمومی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

چکیده

با قطع نظر از نقش عامل و البته با اذعان به تأثیر رفتارهای کارگزاران حکومتی در نیل به غایات هر نظام حکومتی، بحث تأثیرات متقابل ساختار و ماهیت حکومت، موضوعی بسیار مهم و پیچیده است. تأثیرات متقابل ساختار و ماهیت و اینکه گاهی ابزارها به‌عنوان طریق، خود موضوعیت یافته و به‌مثابۀ غایت نگریسته می‌شوند، به‌جز در حقوق به‌طور عام، حقوق عمومی به‌طور خاص و حقوق اساسی به‌طور اخص، در سایر حوزه‌های علوم انسانی قابل جست‌وجو و پیگیری است.این نوشتار به‌دنبال بررسی رابطۀ ساختار و ماهیت و تأثیرات متقابل آنها بر یکدیگر از منظر غایت و نتیجه در نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی (ره) به‌عنوان یکی از نظریات بدیع در حوزۀ علوم انسانی است که با شناخت صحیح از انسان، نیازها و غایات او، به شرح اسباب شکل‌گیری نظامات اجتماعی و بنیان‌های حقوقی می‌پردازد تا از منظر حقوق عمومی این موضوع را بررسی کند که آیا هر محتوا و غایتی، ظرف و ساختار متناسب با خود را طلب می‌کند یا اینکه اصولاً ساختارها و نهادهای حقوقی ایجادشده در نظام‌های حکومتی به ظرف‌هایی خنثی و بی‌طرف می‌مانند که متناسب با محتوا و ماهیت خود شکل می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The structure and substance of government from the perspective of aim and means in the light of the theory of conventions (E'tebaariaat theory)

نویسندگان [English]

  • Abbasali Kadkhodaei 1
  • Hadi Tahan Nazif 2

1 Professor, Public and International Law Department, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran

2 Assistant Professor, Faculty of Islamic Studies & Law, Imam Sadegh University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Regardless of the role of agent and recognizing the impact of the behavior of government officials in achieving the objectives of all systems of governing, the interactions between the structure and the substance of a government is an essential and a complex issue. In addition to the said interactions, occasionally the perceived mean attains prominence and becomes the goal. Such incidents not only exists in all fields of law, specifically in Public Law and more particularly Constitutional Law but is also seen in other areas of the human studies. This article seeks to consider the relations between the structure and the substance and their interaction from the perspective of aim and result based on E'tebaariaat theory of Ayatollah Tabatabaei, as an innovative viewpoint in human science in accordance to the Public Law. Based on the aforementioned theory, proper recognition of humans along with their needs and goals would describe the cause of establishment of legal and social foundations. The main subject of review is, "Does any content and aim call for its appropriate structure?" or "Are the structures and legal foundations in governments similar to neutral containers which are formed by their own content?"

کلیدواژه‌ها [English]

  • Allameh Tabatabaei
  • E'tebaariaat
  • political regime
  • Structure
  • substance

الف) فارسی و عربی

اسلامی تنها، ‌اصغر (1390)، «بازتاب متضاد عقلانیت در نظریۀ فرهنگی ماکس وبر و علامه طباطبائى»، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال دوم، ش دوم.

اسماعیلی، مسعود (1389)، معقول ثانی فلسفی در فلسفۀ اسلامی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).

امیدی، علی (1392)، «رویکردهای سه‌گانۀ روش‌شناختی در مطالعات علوم اجتماعی و مقایسۀ آن با نظریۀ ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، حکمت و فلسفه، سال نهم، ش چهارم.

اولیایی، منصوره (1389)، واقعیت اجتماعی و اعتباریات از دیدگاه علامه طباطبایی و جان سرل، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.

پورحسن، قاسم (1392)، «اعتباریات اجتماعی و نتایج معرفتی آن؛ بازخوانی دیدگاه علامه طباطبایی»، حکمت و فلسفه، سال نهم، شچهارم.

ترکاشوند، احسان و میرسپاه، اکبر (1389)، «تفسیرى نو از اعتباریات علامه طباطبائى با نگاهى تطبیقى به رسالۀ اعتباریات و تفسیر المیزان»، معرفت فلسفی، سال هشتم، ش اول.

توسلی، غلام‌عباس (1370)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، چ دوم، تهران: سمت.

جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1372)، ترمینولوژی حقوق، چ ششم، تهران: گنج دانش.

جوادی آملی، عبدالله (1393)، تحریر رساله الولایه شمس الوحی تبریزی علامه سید محمدحسین طباطبایی، ج 1، قم: اسراء.

حسینی خامنه‌ای، سید علی (1391)، ولایت و حکومت: بیانات مقام معظم رهبری دربارۀ حکومت و ولایت، گردآوری و تنظیم مرکز صهبا، چ دوم، تهران: مؤسسۀ جهادی ایمان.

دهخدا، علی­اکبر (1373)، لغت­نامه دهخدا، ج 12، چ اول دورۀ جدید، تهران: روزنه.

دوورژه، موریس (1372)، جامعه‌شناسی سیاسی، ترجمه سیدابوالفضل قاضی (شریعت‌پناهی)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

رجبی، محمود و همکاران (1381)، تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام، چ سوم، تهران: سمت.

سجادی، سیدجعفر (1361)، فرهنگ علوم عقلی، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران.

سروش، عبدالکریم‌ (1374)، درس‌هایی‌ در فلسفۀ علم الاجتماع (روش تفسیر در علوم اجتماعی)، تهران: نی.

صدر، سید محمدباقر (1417)، دروس فی علم الاصول، ج 1، قم: مجمع الفکر الاسلامی.

طباطبایی، سید محمدحسین (1362)، رسائل سبعه، قم: بنیاد علمی و فکری علامه سید محمدحسین طباطبایی.

------------------- (1366)، ولایت‌نامه: ترجمۀ رساله الولایه علامه طباطبایی، ترجمۀ همایون همتی، تهران: امیرکبیر.

-------------------- (1386)، ترجمۀ تفسیر المیزان، ج 2، 4 و 8، چ بیست‌وچهارم، ترجمۀ سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

-------------------- (1387)، روابط اجتماعی در اسلام، ترجمۀ محمدجواد حجتی کرمانی، قم: بوستان کتاب.

--------------------- (بی‌تا) اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 1 و 2، مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری، تهران: صدرا.

فکوهی، ناصر (1376)، تاریخ اندیشه و نظریه‌های انسانی‌شناسی، تهران: نی.

فنائی اشکوری، محمد (1375)، معقول ثانی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).

فیروزجایی، رمضان (1383)، «عقلانیت از نظر علامه طباطبائى»، ذهن، سال پنجم، ش 17.

قاضی (شریعت­پناهی)، سید ابوالفضل (1383)، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، چ دوازدهم، تهران: میزان.

------------------------- (1389)، بایسته‌های حقوق اساسی، چ سی‌وهشتم، تهران: میزان.

کربونیه، ژان و ماتیو، آندره (1381)، «مفهوم ساختار در حقوق خصوصی و عمومی»، ترجمه و تحقیق ناصرعلی منصوریان، الهیات و حقوق (آموزه‌های حقوقی)، سال دوم، ش 2 (پیاپی 6).

گائینی، ابوالفضل و حسین‌زاده، امیر (1391)، «رابطۀ اعتباریات و فناوری‌های نرم (براساس رویکرد هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی)»، روش‌شناسی علوم انسانی، سال 18، ش 72.

لوپز، خوزه و جان، اسکات (1385)، ساخت اجتماعی، ترجمۀ حسین قاضیان، تهران: نی.

مصباح یزدی، محمدتقی (1381)، دروس فلسفۀ اخلاق، ج 2، تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.

معلمی، حسن (1380)، مبانی اخلاق در فلسفه غرب و فلسفه اسلامی، تهران: موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.

معین، محمد (1363)، فرهنگ فارسی، ج 2 و 3، چ ششم، تهران: امیرکبیر.

نظری، حسن آقا (1387)، «جایگاه اعتباریات در روابط اقتصادی- اجتماعی»، مطالعات اقتصاد اسلامی، سال اول، ش 1.

نفیسی (ناظم الاطباء)، علی‌اکبر (بی‌تا)، فرهنگ نفیسی، ج 5، تهران: کتاب‌فروشی خیام.

نورث، داگلاس سی (1377)، نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی، ترجمه حمیدرضا معینی، تهران: سازمان برنامه و بودجه.

هاشمی، حمیدرضا (1387)، «نظریۀ ادراکات اعتباری و نتایج علمی و عملی آن»، پژوهش‌های فلسفی، سال 51، شمارۀ مسلسل 205.

ب) لاتین

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=17597

Benton, Ted and Craib, Ian (2001), Philosophy of Social Science, the philosophical foundations of social thought. Palgrave, New York.

Glucksmann, Miriam (1979), Structuralist analysis in contemporary social thought, Boston, and Henley.

Oxford Advance Learner's Dictionary of Current English (2005), 7th edition, Oxford University press.

Le Robert Micro Poche, Dictionnaire de la langue Française (1988), 2th edition, Montreal: Dicorobert Inc.

Longman Dictionary of Contemporary English (2008), 12th edition, Edinburgh Gate: Pearson Education Limited.