نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، دانشکدۀ حقوق پردیس فارابی، دانشگاه تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری حقوق نفت و گاز، دانشکدۀ حقوق پردیس فارابی، دانشگاه تهران، ایران

چکیده

با پایان جنگ تحمیلی و شروع دوران سازندگی، تقلیل حجم تصدی‌های دولت و منحصر کردن دولت به انجام اعمال حاکمیتی، با هدف اصلاح ساختار اجرایی و نظارتی کشور، در دستور کار برنامه‌ریزان قرار گرفت. به‌تدریج خصوصی‌سازی و تقویت مشارکت‌های عمومی به‌عنوان هدف مستقل جای خود را یافت که بدین‌منظور تفکیک اعمال دولت به حاکمیتی و تصدی به‌طور جدی‌تری پیگیری شد. جداسازی مزبور به ‌تمامی عرصه‌ها از جمله صنعت نفت تسری یافت. با تصویب قانون اجرای سیاست‌های اصل 44 قانون اساسی و قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت، تلاش شد تا تفکیک یادشده در صنعت نفت عملی شود و نتیجۀ نه‌چندان مطلوب آن در اساسنامۀ شرکت ملی نفت به نمایش گذاشته‌ شد. در این پژوهش با بررسی قوانین ‌و مقررات مختلف، چگونگی تفکیک اعمال حاکمیتی از تصدی در حوزۀ نفت و رابطۀ میان نهاد اعمال حاکمیت و نهاد اعمال‌ تصدی در این حوزه تحلیل شده است. به این نتیجه می‌رسیم که اولاً رابطۀ بین اعمال حاکمیتی و تصدی دولت رابطۀ طولی است، بنابراین حتی اگر دولت از ورود به حوزه‌ای منع شود، همچنان به اعمال حاکمیت خود ادامه می‌دهد؛ ثانیاً قانون اجرای سیاست‌های اصل 44، معیار «سرمایه‌گذاری، مالکیت و مدیریت» را به معیار «تفکیک اعمال حاکمیت از تصدی» اضافه کرد؛ ثالثاً با وجود تفکیک نهاد اعمال‌کنندۀ حاکمیت از تصدی در حوزۀ نفت، تقسیم وظایف بین آنها به‌طورکامل انجام نگرفته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Differentiation of Sovereignty and Commercial Activities of Government in Petroleum Industry, Authorities in Charge and Their Relationship.

نویسندگان [English]

  • Abdolhosein Shiravi 1
  • Narges Seraj 2

1 Professor, Law Department of Farabi Pardis, University of Tehran, Iran

2 Ph.D. Student in Oil and gas Law, Law Department of Farabi Pardis, University of Tehran, Iran

چکیده [English]

When the war ended and the era of construction started, limiting the government to sovereignty acts and reducing its role in commercial activities, was on the agenda of the country's planners. So the separation of sovereignty and commercial activities of government was pursued more seriously. This separation was extended to all sections, including petroleum industry. By passing the Acts on Implementation of Policies under Principle 44 of Constitution and on the Duties and Powers Ministry of Petroleum, it was attempted to implement the aforementioned separation in petroleum industry. This research by investigating different laws and regulations, evaluated the separation between sovereignty and commercial activities and the relationship between the sovereignty and commercial bodies in this sector. We conclude that, firstly, the relationship between the sovereignty and commercial actions is longitudinal, so even if the government is prevented from taking action in a section, it continues to play its role in sovereignty activities. Secondly, the Law on the Implementation of Policies of Principle 44 added the criterion of "investment, ownership and management" to the criterion of “separation of sovereignty from commercial activities". Thirdly, despite the separation of the sovereignty from commercial activities in petroleum sector, the duties between them are not completely divided.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sovereignty Activities
  • Commercial Activities
  • regulator
  • National Iranian Oil Company
  • Petroleum Ministry

فارسی

الف) کتاب‌ها

1. جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر (1378)، ترمینولوژی‌ حقوق، چ دهم، تهران: گنج دانش.

2. سیف، محمدتقی (1395)، حقوق نفت و گاز در ایران و نروژ، تهران: جنگل.

3. شیروی، عبدالحسین (1393)، حقوق نفت و گاز، تهران: ‌میزان.

4. غمامی، مجید (1376)، مسئولیت مدنی دولت نسبت به اعمال کارکنان خود، تهران: دادگستر.

5. کاتوزیان، ناصر (1385)، مقدمۀ علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، چ پنجاهم، تهران: انتشار.

 

ب) مقالات

6. بیاتی، محمدحسن؛ سامانی، احسان (1395)، «اعمال تصدی و حاکمیت و مسئولیت مدنی دولت»، دوفصلنامۀ حقوق عمومی عدالت، سال اول.

7. پاسبان، محمدرضا؛ علیمحمدی، مریم (1396)، «تأثیر نظریۀ تفکیک اعمال حاکمیت و تصدی دولت بر خصوصی‌سازی: با تأکید بر تحولات نقش دولت و بخش خصوصی»، فصلنامۀ راهبرد، سال بیست‌وششم، ش 82.

8. توازنی‌زاده، عباس (1385)، «تأملی بر تأثیر نظریۀ اعمال حاکمیت و اعمال ‌تصدی بر رژیم حقوقی حاکم بر سازمان‌های دولتی و برنامه‌های اصلاح ساختار نظام اداری ایران»، مجلۀ‌ پژوهش، سال سیزدهم، ش 51.

9. رستمی، ولی؛ کمرخانی، ایام (1394)، «اعمال مقررات حقوق رقابت بر اعمال حاکمیتی و تصدی دولت»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، دورۀ 45، ش 3.

10. شیروی، عبدالحسین؛ مجد، فاطمه (1391)، «سرمایه‌گذاری خارجی در عملیات بالادستی نفت و گاز»، حقوق خصوصی، دورۀ نهم، ش 2.

11. کرمی، حامد (1395)، «راهکارهای حقوقی حمایت از اموال عمومی»، فصلنامۀ دانش حقوق عمومی، سال پنجم، ش 16.

12. طاهری‌فرد، علی؛ شیریجیان، محمد؛ مهرافشان، محمدرضا (بهار 1394)، «بررسی تطبیقی اساسنامه‌های شرکت ملی نفت ایران در دورۀ زمانی 1333 تا 1356: ارائۀ اصولی برای اساسنامۀ جدید»، پژوهشنامۀ اقتصاد انرژی ایران، سال چهارم، ش 14.

13. واعظی، مجتبی (1394)، «معیار عمل حاکمیت در حقوق اداری ایران»، مجلۀ مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دورۀ هفتم، ش 2.

 

ج) پایان‌نامه

14. اشرف‌زاده، سعید (1394)، اعمال حاکمیت و تصدی در صنعت نفت ایران، پایان‌نامه جهت اخذ کارشناسی‌ارشد، باراهنمایی دکتر شیروی، دانشگاه‌ تهران.

 

د) اسناد

16. OECD Regulatory Policy Outlook 2015

 

ه) سایت

16. منتی‌نژاد، صادق. «بررسی جایگاه قانونی و نقش و اهمیت دستگاه‌های ‌نظارتی قوای سه‌گانه در جمهوری ‌اسلامی ‌ایران» سایت:

http://hoghoogh.com.online.fr/nezaratbardoolat.htm