دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه حقوق، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

نظریة مسئولیت مدنی دولت از مولودات مردم‌سالاری در عصر مدرن است که در قرن نوزدهم مطرح شد و در قرن بیستم مورد پذیرش کشورهای زیادی قرار گرفت. در نوشتار حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی، به واکاوی و تحلیلموانع و چالش‌های تأسیسِ حقوقیِ مسئولیت مدنی دولت در چارچوب تبصرۀ یک مادة 10 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری پرداخته شده است. اجمال نتیجه‌گیریِ تحقیق این است که چالش اصلی در سه سطح «باورِ نظریِ منظومۀ قوۀ قضاییه»، «مصوبات قانونی» و «نحیف بودن دکترین حقوق عمومی در ایران نسبت به مسئولیت مدنی دولت به‌عنوان یک تأسیس حقوقی» است. در نتیجه، شهروندان ناگزیرند برای تعیین میزان خسارت به دادگاه‌های دادگستری مراجعه کنند. این وضعیت، شاهد بارزی بر شکست ایدۀ مسئولیت مدنی دولت است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Obstacles and Challenges in Applying Civil Liability of Government in Iran

نویسنده [English]

  • Ayat Mulaee

Assistant Prof., Department of Law, Faculty of Law and Political Science, Tabriz University, Tabriz, Iran

چکیده [English]

The theory of civil liability of government is from the generators of democracy in the modern age which was raised in the nineteenth and twentieth century, many countries were accepted. In the paper, it has been analyzed the obstacles and challenges to the legal institution of government civil liability in the context of note 1 of article 10 of the Act on the Establishment and Procedure of the Administrative Justice Court, by using descriptive-analytical method. Briefly, the conclusion is that the main challenge is at three levels: "theoretical belief in the system of the Judiciary", "legal acts" and "the weakness of the doctrine of public law in Iran about the government civil liability as a legal institution". As a result, citizens have to go to general courts to determine the amount of damages. This situation is a clear indication of the failure of the idea of ​​civil liability of government.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Privatization in the Judiciary
  • damage
  • Public Law Doctrine
  • Article 10 of the Act on the Establishment and Procedure of the Administrative Justice Court
  • Civil Liability of Government
فارسی
الف) کتاب‌ها
1. الیوت، کاترین؛ ورنون، کاترین (1387)، نظام حقوقی فرانسه، ترجمة صفر بیگ‌زاده، تهران: سمت.
2. امامی، محمد؛ استوارسنگری، کورش (1388)، حقوق اداری، ج 1، تهران: میزان.
3. امامی، محمد؛ واعظی، سید مجتبی؛ سلیمانی، مهستی (1391)، ضوابط دعاوی قابل طرح در دیوان عدالت اداری، تهران: میزان.
4. باریکلو، علی‌رضا (1393)، مسئولیت مدنی، تهران: میزان.
5. صدرالحفاظی، سید نصرالله (1372)، نظارت قضایی بر اعمال دولت در دیوان عدالت اداری، تهران: شهریار.
6. صفایی، سید حسین؛ رحیمی، حبیب‌الله (1397)، مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، تهران: سمت.
7. صورت‌ مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1364)، جلسة شصتم، تهران: چاپخانة مجلس شورای اسلامی.
8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1378)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج 3، تهران: گنج دانش.
9. زرگوش، مشتاق (1389[الف])، مسئولیت مدنی دولت؛ ساختار و ارکان، ج 1، تهران: میزان.
10. ------------ (1389[ب])، مسئولیت مدنی دولت؛ مبانی و اصول، ج 2، تهران: میزان.
11. ------------ (1392)، مسئولیت مدنی دولت و کارکنان آن، تهران: جنگل.
12. قاسم‌زاده، سید مرتضی (1387)، الزام‌ها و مسئولیت مدنی بدون قرارداد، تهران: میزان.
13. شمس، عبدالله (1384)، آیین دادرسی مدنی، ج 1، چ هفتم، تهران: دراک.
14. کسروی، احمد (1319)، انقلاب مشروطه، تهران: امیرکبیر.
15. کوفسکی و.ا.کاسا (1355)، خاطرات کلنل کاسا کوفسکی، ترجمۀ عباسقلی جلی، تهران: سیمرغ.
16. مولابیگی، غلامرضا (1395)، صلاحیت و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، تهران: جنگل.
17. مجموعه آرای قضایی شعب دیوان عدالت اداری (1391)، تهران: انتشارات قوۀ قضاییه.
18. نجابت‌خواه، مرتضی (1390)، قانون دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی، تهران: جنگل.
19. هداوند، مهدی (1387)، حقوق اداری تطبیقی، ج 2، تهران: سمت.
 
ب) مقالات
20. زرین‌قلم، اکبر (1366)، «بحثی در باب دیوان عدالت اداری»، فصلنامة مطالعات حقوقی و قضایی دادگستری، ش 11و 12.
21. میرداماد نجف‌آبادی، سید علی (1390)، «صلاحیت و حدود اختیارات دیوان عدالت اداری»، معرفت حقوقی، سال اول، ش 1.
 
ج) آرا و نظریه‌ها
22. رأی وحدت رویة هیأت عمومی دیوان عالی کشور به‌ شمارة 156 مورخ 20/1/1348
23. رأی وحدت رویة دیوان عالی کشور به شمارة 747 – 29/10/1394.
24. رأی وحدت رویة هیأت عمومی دیوان عالی کشور به‌ شمارة 2253- 25/10/1335.
25. رأی وحدت رویة هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شمارۀ 1427 مورخ 5/12/1386.
26. رأی وحدت رویة شمارة 168 مورخ 20/3/1387 صادره از هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
27. رأی وحدت رویة شمارة 47- 17/10/1363 صادره از هیأت عمومی دیوان عالی.
28. رأی وحدت رویة شمارة 33 – 29/2/1375 صادره از هیأت عمومی دیوان عدالت اداری.
29. رأی وحدت رویة به شمارة 388 مورخ 3/10/1364 صادره از هیأت عمومی دیوان عالی کشور.
30. رأی وحدت رویة به شمارة 660 مورخ 19/1/1382 صادره از هیأت عمومی دیوان عالی کشور.
31. نظریۀ مشورتی ادارة کل حقوقی و تدوین قوانین قوة قضاییه به شمارة 7/4313 مورخ 6/8/1365.