فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

سنجش قضاوت جمعی؛ نظریۀ انتخاب عمومی و اخلاق قضایی در ساختار و عملکرد دیوان عدالت اداری

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

سید حسین رحیمی مقدم 1
علی اکبر گرجی ازندریانی 2
مرتضی نجابت خواه 3
فرهنگ فقیه لاریجانی 4

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران

4 استادیار، گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2019.284361.2063
چکیده
نظریۀ انتخاب عمومی، مطالعۀ سیاست بر پایۀ اصول اقتصادی است. امروزه کاربرد این نظریه در مباحثی همچون رفتار قضایی که با مقبولیت وسیعی در حوزۀ نظم مواجه شده، گسترش یافته است. نتایج تحقیقات نشان داده است که طرح نظریۀ انتخاب عمومی در قضاوت،  نوعی وابستگی بین نفع شخصی قضایی و تأثیرات آن در نتایج دعوا را عملاً اثبات کرده است. اطالۀ دادرسی، دشواری توافق بین قضات، نابرابری و ناهمگونی قضات، تردید در صدور رأی و اثرگذاری قاضی مافوق بر رأی قضات دیگر، از معایب قضاوت جمعی است که در پرتو ساختار و عملکرد هیأت عمومی و هیأت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری واکاوی شده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی امکان وجود وابستگی منفعت شخصی قضایی در قضاوت جمعی اداری است که با نگرشی توصیفی تحلیلی به تبیین این رابطه می‌پردازد و اثبات می‌کند که ساختار و عملکرد این هیأت‌ها از تأثیر فشارهای متوالی یا وسوسه‌های مادی گروه‌های ذی‌نفع، بروز اخلاق غیرموجه قضایی و مصلحت‌گرایی ناشی از رویه‌های عملی دیوان عدالت اداری مستثنا نیست.

کلیدواژه‌ها

اخلاق قضایی
انتخاب عمومی
قضاوت جمعی
منفعت شخصی

عنوان مقاله English

Measuring Collective Judgment: Public Choice Theory and Judicial Ethics in the Structure and Functioning of the Administrative Justice Court

نویسندگان English

Seyed Hosein Rahimi Moghadam 1
Ali Akbar Gorji Azandaryani 2
Morteza Nejabatkhah 3
Farhang Faghih Larijani 4
1 Ph.D. Student in Public Law, Faculty of Humanitie, Islamic Azad University of Tehran North Branch, Tehran, Iran
2 Associate Prof., Department of Public Law, Faculty of Law, University of Shahid Beheshti, Tehran, Iran
3 Associate Prof, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran,Mazandaran, Iran
4 Assistant Prof, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran
چکیده English

The theory of public choice is the study of politics based on economic principles. Today, the application of this theory has expanded into issues such as judicial behavior. Studies have shown that the concept of public choice theory in judging has practically proved a kind of interdependence between the personal interest of the judges and its effects on the outcome of the lawsuit. The nature of the proceedings, the difficulty of agreement between judges, the inequality of judges, the uncertainty in judgments and the influence of more senior judges on the others, are among the disadvantages of multi-judge courts such as the full bench and specialized chambers of the Administrative Justice Court. The purpose of this contribution is to examine the possibility of the existence of personal judicial interests in collective administrative justice. The present study, with a descriptive-analytic approach, explains this relationship and proves that multi-judge panels of the  Administrative Justice Court are not exempt from the constant pressures and subornation of interest groups, the emergence of non-judicial ethics and the culture of expediency stemming from the practices of the Administrative Justice Court.

کلیدواژه‌ها English

judicial behavior
public choice
collective judgment
personal interest
  1. فارسی

الف) کتاب‌ها

  1. آقایی طوق، مسلم (1392)، تحلیل اقتصادی حقوق، تهران: خرسندی.
  2. جنسن، مایکل؛ مکلینگ، ویلیام (1384)، طبیعت انسان، مباحثی در باب نظریۀ انتخاب عمومی: (دیدگاه نهادی به سیاستگذاری عمومی)، ترجمه و تدوین: یوسف جمسی، محمد قاسمی، علی یوسفیان، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  3. سرزعیم، علی (1389)، تحلیل اقتصادی سیاست (درآمدی بر انتخاب عمومی)، تهران: آثار اندیشه.
  4. گلدوست جویباری، رجب (1388)، کلیات آیین دادرسی کیفری، تهران: جنگل.
  5. مشهدی، علی (1395)، قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی، تهران: خرسندی.
  6. مولابیگی، غلامرضا (1397)، صلاحیت و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، تهران: جنگل.

 

ب) مقالات

  1. ادیبی مهر، محمد؛ کشاورزی ولدانی، مرتضی؛ آقایی دینانی، رشیده (1391)، «بررسی فقهی مشروعیت تعدد قاضی»، پژوهشنامۀ حقوق کیفری، سال سوم، ش 1.
  2. آقایی طوق، مسلم (1396)، «نگاه تطبیقی به صلاحیت‌های دیوان عدالت اداری نسبت به ابطال مقررات»، دوفصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش 79 و 80.
  3. بشیری، ندا (1389)،«جیمز مک‌گیل بوکانان برندۀ نوبل اقتصاد در سال 1986»، مجلۀ بورس، ش 90.
  4. چشمی، سید حسین (1390)، «حدود حاکمیت آراء وحدت رویۀ دیوان عالی کشور در امور مدنی»، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکدۀ حقوق.
  5. دین‌پرست، فائز؛ ساعی، علی(1391)،«بازسازی روش‌شناختی نظریۀ انتخاب عمومی»، فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دورۀ چهارم، ش 2.
  6. عرفان، محمد (1386)، «هیأت عمومی در قانون جدید دیوان عدالت اداری»، پژوهشنامۀ معاونت حقوقی و بررسی‌های فقهی مرکز تحقیقات استراتژیک، ش 1.
  7. عرفان، محمد (1393)،«بررسی ساختار و کارکرد هیأت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری»، دوفصلنامۀ رویۀ قضایی شعب دیوان عدالت اداری، معاونت آموزش، پژوهش و پیشگیری، ش 1.
  8. علیزاده، فرزاد (1390)، «تعدد قاضی در تحقق عدالت کیفری»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
  9. لسانی، محسن؛ حیدری، محمدعلی؛ توکلی، احمدرضا (1395)،«جایگاه و ضرورت قضاوت شورایی در تحقق عدالت قضایی»، مجلۀ مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال 8، ش 15.
  10. ملک‌محمدی، حمیدرضا (1385)،«تخت بی‌تخت؛ بازاندیشی مفهومی نظریۀ انتخاب عمومی»، فصلنامۀ سیاست، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، سال 37، ش 1.
  11. نجابت‌خواه، مرتضی (1394)، «نظام حقوقی حاکم بر رسیدگی مجدد آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری (بررسی مواد 91 و 94 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری)»، فصلنامۀ دانش حقوق عمومی، سال چهارم، ش 12.
  12. ویژه، محمدرضا (1391)، «نظارت قضایی دیوان عدالت اداری بر مقررات اجرایی»، فصلنامۀ پژوهش حقوق (ویژه‌نامۀ هفتۀ پژوهش 90)، سال چهاردهم، ش 37.
  13. ویژه، محمدرضا؛ آگاه، وحید (1391)، «کاوشی انتقادی در لایحۀ تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری»، فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، ش 38.

  1. انگلیسی
  2. A) Articles
  3. Deleon. Max.H,(2012),”Public Choice Throry, Interest Groups, and Tort Reform”, U. lll. L.Rev. 1787. P.1792
  4. Joanna Shepherd (2011),” Measuring Maximizing Judges: Empirical Legal Studies, Public Choice Theory, and Judicial Behavior”, U. lll. L. Rev. 1753
  5. Lawrence E. Blume and David Easley (2008),“rationality The New PalgraveDictionary of Economics”, 2nd Edition
  6. McNutt,Patrick A.(2002), The Economics of Public Choice, Edward Elgar.
  7. Mueller,Dennis C.(2003), Public Choice III,Cambridge University Press.
  8. Richard A. Pasner,(1993),”What Do Judges Maximize? (The same Thing Everybody Else Does)”, Sup. CT. Econ. Rev.1
  9. Susannah, Camic Tahk (2015). Public Choice Theory and Earmarked Taxes, 68 tax L. Rev. 755.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دوره 52، شماره 1
بهار 1401
بهار 1401
صفحه 25-47

  • تاریخ دریافت 06 تیر 1398
  • تاریخ بازنگری 19 مرداد 1400
  • تاریخ پذیرش 28 مهر 1398

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما