دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

نسبت‌سنجی مغایرت شرعی و قانون اساسی در آرای شورای نگهبان بر پایۀ تمایز «دادرس شرعی» و «دادرس اساسی»

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده
نوشتار حاضر در پی نسبت‌سنجی مغایرت شرعی و مغایرت قانونی از دیدگاه شورای نگهبان بوده و در همین زمینه برخی از نظرهای این نهاد را بررسی کرده ‌است. نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران بر پایۀ حاکمیت شرع سامان یافته است و بر همین اساس لازم است قوانین و مقررات بر موازین شرعی منطبق بوده یا لااقل مغایر با آن نباشند. در این نظام حقوقی، وظیفۀ شناسایی انطباق یا عدم مغایرت مذکور به نهاد شورای نگهبان واگذار شده است. بر پایۀ دو وظیفۀ مذکور و همچنین ترکیب اعضای این نهاد، می‌توان این نهاد را مرکب از دو نهاد دادرس شرعی و دادرس اساسی دانست. از دیگر سو و از آن‌رو که حاکمیت تقنینی شرع لزوماً به معنی ملازمۀ میان مغایرت قانونی و مغایرت شرعی نیست، بحث نسبت میان شرع و قانون همچنان از موضوعات بنیادین نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران است. اینک می‌توان پرسید با لحاظ تمایز دادرس شرعی و دادرس اساسی در این نظام حقوقی، نسبت مغایرت شرعی و مغایرت قانونی در رویۀ شورای نگهبان چگونه است؟ تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بررسی پاره‌ای از نظرهای شورای نگهبان که واجد دلالت‌هایی در این خصوص است، درصدد است دیدگاه نهاد مذکور را در این خصوص صورت‌بندی کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation the relation between Shari'a and the Constitution in the opinions of the Guardian Council based on the distinction of "Shari'a Review" and "Constitutional Review"

نویسندگان English

Mohammadreza Asghari Shoorestani 1
Ahmad Farshadian 2
1 Assistant Professor, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran
2 Ph.D. Student in Public Law, Department of Public and International Law, Faculty of Law and Political Science, Allame Tabatabai University, Tehran, Iran
چکیده English

This article seeks to evaluate the relationship between inconsistencies in the legislation with Shari'a and inconsistencies in the legislation with the Constitution in the opinions of the Constitutional Council. For this Purpose, this Study reviews some of the opinions of this Council. The legal system of the Islamic Republic of Iran is organized on the basis of Shari'a, and on this basis, it is necessary that laws and regulations conform to Shari'a standards or at a minimum not contradict them. This task has been assigned to the Constitutional Council. Based on the two mentioned duties, this institution can be considered to be a combination of two bodies: the Shari'a Review Body and the Constitutional Review Body. On the other hand, although the Shari'a has supremacy over the legislative process, it does not necessarily mean that inconsistencies in the legislation with the Costitutional automatically translate into inconsistencies in the legislation with Shari'a and as a result, the discussion of the relationship between Shari’a, and the law remains one of the fundamental issues of the legal system of the Islamic Republic of Iran. The question which now presents itself is that what is the relationship between inconsistencies in the legislation with Shari'a and inconsistencies in the legislation with the Constitution in thr practice of the Guardian council? The present research aims to clarify the Constitutional Council’s point of view in the regard by examining several comments from the council.

کلیدواژه‌ها English

Legislative rule of Shari'a
Constitutional Review
Shari'a Review
Constitutional Council
relationship between Sharia and law
1. فارسی
الف) کتا‌ب‌ها
1. ارسطا، محمدجواد (1398). تحلیل مبانی نظام جمهوری اسلامی ایران. تهران: مجد.
2. استوارسنگری، کورش (1402). حقوق دادرسی اداری. تهران: داتیک.
3. خامنه‌ای، سیدعلی (1424ق). أجوبة الاستفتائات. قم: دفتر معظم‌له.
4. خمینی، روح‌الله (1378). صحیفه نور. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
5. خمینی، روح‌الله (1422ق). استفتائات. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
6. خمینی، روح‌الله (1423ق). ولایت فقیه. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
7. رحمت‌اللهی، حسین؛ آقامحمدآقایی، احسان (1399). نگاهی نو به مبانی حقوق عمومی. تهران: سهامی انتشار.
8. سعدی، حسینعلی (1394-1393). فقه استدلالی حقوق عمومی (تقریرات درس دکتری حقوق عمومی دانشگاه امام صادق (ع)). [چاپ‌نشده].
9. مجلس شورای اسلامی (1364). صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: ادارۀ کل فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.
10. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1388). بررسی‌های اسلامی. ج 1، قم: بوستان کتاب.
11. عزیزی، سیدمجتبی (1400). بازخوانی انتقادی تعطیل حکومت در دوران غیبت. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
12. فتحی، محمد؛ کوهی اصفهانی، کاظم (1397). نظرات شرعی فقهای شورای نگهبان بر اساس اصل چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: پژوهشکدۀ شورای نگهبان.
13. قاضی (شریعت‌پناهی)، ابوالفضل (1375). گفتارهایی در حقوق عمومی. تهران: دادگستر.
14. قاضی (شریعت‌پناهی)، ابوالفضل (1395). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. تهران: میزان.
15. قطبی، میلاد (1396). جایگاه و صلاحیت‌های دیوان عدالت اداری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران با نگاهی به نظرات شورای نگهبان. تهران: پژوهشکدۀ شورای نگهبان.
16. گلپایگانی، سیدمحمدرضا (1409ق). مجمع‌المسائل. تحقیق علی کریمی جهرمی، علی ثابتی همدانی و علی نیری همدانی. قم: دارالقرآن الکریم.
17. شورای نگهبان (1389). مجموعه نظریات شورای نگهبان. تهران: مرکز تحقیقات شورای نگهبان.
18. مشهدی، علی (1400). قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی. تهران: خرسندی.
19. مولابیگی، غلامرضا (1397). صلاحیت و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری. تهران: جنگل.
20. ورعی، سیدجواد (1394). بررسی فقهی فرمانبرداری و نافرمانی مدنی. تهران: سمت.
 
ب) مقالات
21. آقایی‌طوق، مسلم (1397). تأملی در خصوص ابطال مقررات مغایر با قانون. فصلنامۀ مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، (2)، 339-356.
22. آیتی، سیدمحمد؛ اسفندیاری‌بیات، حمزه (1387). نسبت جرم و گناه در حقوق ایران. پژوهشنامۀ فقه و حقوق اسلامی.
23. ورعی، سیدجواد (1394). آیا در حکومت اسلامی هر جرمی گناه است؟. فقه و مبانی حقوق اسلامی، (1)، 153-180.
24. جهانی، محمدحسین؛ نوروزی، محمد (1400). بازپژوهی تطبیق عنوان گناه بر عمل مجرمانه در حکومت دینی. نشریۀ فقه و اصول، (3).
25. حسینی‌الموسوی، سیدمجتبی (1402). معیار دوگانه یا یگانۀ، نظارت قضایی؛ تحلیل عبارت شورای نگهبان «درصورتی‌که برخلاف قانون نباشد، خلاف شرع نیست» در پاسخ به استعلامات دیوان عدالت اداری. پژوهش‌های نوین حقوق اداری، 5(17) (زمستان).
دوره 56، شماره 1 - شماره پیاپی 45
بهار 1404
بهار 1405
صفحه 177-199

  • تاریخ دریافت 13 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 02 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1403