فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

حقابۀ زیست‌محیطی تالاب‌های هامون از منظر حقوق بین‌الملل

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

مهناز رشیدی 1
محمدحسین رمضانی قوام‌آبادی 2

1 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 دانشیار گروه حقوق محیط زیست و بشر، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2024.378314.3556
چکیده
طرح‌های توسعه‌ای متعدد افغانستان، از طریق انسداد و انحراف جریان رودخانه‌های حوضۀ آبریز هیرمند، به خشکی تالاب‌های هامون و نادیده گرفتن حقابۀ زیست‌محیطی آن منجر شده است. حقابۀ محیط زیستی، مفهومی است که در معاهدات دوجانبه و چندجانبۀ لازم‌الاجرا میان ایران و افغانستان مطرح نشده است. سؤالی که این پژوهش در جست‌وجوی پاسخ به آن برآمده آن است که اصول و قواعد حقوق بین‌الملل چگونه دولت افغانستان را به تأمین حقابۀ محیط زیستی تالاب‌های هامون ملزم می‌کند؟ فرضیۀ پژوهش آن است که با گسترش رویکرد زیست‌بومی در مدیریت منابع آبی و توسعۀ حقوق بین‌الملل محیط زیست، اصول و قواعد معاهداتی و عرفی این شاخه از حقوق، تعهداتی را در زمینۀ حفظ پایداری زیست‌بوم‌های آبی بر دولت‌ها تحمیل می‌کنند. نتایج مطالعات توصیفی- تحلیلی نگارندگان از طریق داده‌های کتابخانه‌ای، مؤید آن است که «حقابۀ» معین‌شده در معاهدۀ هیرمند، مفهوم حقابۀ محیط زیستی را در برنمی‌گیرد و در سایر رودخانه‌های حوضۀ آبریز هیرمند، معاهده‌ای دوجانبه میان ایران و افغانستان وجود ندارد. اما سایر اصول و قواعد معاهداتی و عرفی لازم‌الاجرای میان طرفین مانند اصل استفاده منصفانه و معقول، منع آسیب قابل توجه فرامرزی، پیشگیری و مراقبت مقتضی متضمن لزوم تأمین حقابۀ محیط زیستی برای حفظ و احیای تالاب‌های هامون است.

کلیدواژه‌ها

تالاب‌های هامون
حقابۀ محیط زیستی
حقوق بین‌الملل
حوضۀ آبریز هیرمند
رویکرد زیست‌بومی
موضوعات

عنوان مقاله English

Environmental Rights and Protection of the Hamoun Wetlands in International Law

نویسندگان English

Mahnaz Rashidi 1
Mohammad Hossein Ramazani Ghavamabadi 2
1 Assistant professor, Law Department, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Human Rights and Environmental Law Department, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

Multiple development projects in Afghanistan, by blocking and diverting the flow of rivers in the Helmand River basin, have led to the drying of the Hamoun wetlands and the disregard of their environmental water rights. The concept of environmental water rights has not been explicitly addressed in binding bilateral or multilateral treaties between Iran and Afghanistan. This study seeks to answer the question: How do the principles and rules of international law obligate the Afghan government to ensure the environmental water rights of the Hamoun wetlands? The research hypothesis is that, with the expansion of ecosystem-based approaches in water resource management and the development of international environmental law, both treaty-based and customary principles impose obligations on states to maintain the sustainability of aquatic ecosystems. The results of the authors’ descriptive-analytical study, based on library research, indicate that the “allocated water rights” defined in the Helmand River Treaty do not encompass the concept of environmental water rights. Moreover, there are no bilateral treaties between Iran and Afghanistan governing other rivers in the Helmand River basin. Nevertheless, other binding treaty and customary principles between the parties—such as the principle of equitable and reasonable use, the prohibition of significant transboundary harm, and the obligations of prevention and due diligence—imply the necessity of ensuring environmental water rights to preserve and restore the Hamoun wetlands.

کلیدواژه‌ها English

international law
ecosystem approach
environmental flow
Hamoun wetlands
Hirmand river basin
  1. فارسی

الف) مقالات

  1. امینی، اعظم، قریشی، سیده زهرا؛ میان‌آبادی، حجت (1400). خوانش معاهدۀ 1973 هیرمند با تمسک به اصول تفسیر کنوانسیون وین 1969. مجلۀ مدیریت آب و آبیاری، 11 (2)، 249-273.
  2. خسروی، محمود (1389). تحلیل زمانی– مکانی پایدار دریاچه‌های هامون. تحقیقات منابع آب ایران. 6(3)، 68-79.
  3. شکوهی رازی، کامیار؛ رحیمی، محمد؛ ذوالفقاری، علی‌اصغر (1401). بررسی میزان حساسیت بستر هامون صابری به پدیدۀ بیابان‌زایی. پژوهشنامۀ مدیریت حوزۀ آبخیز، 13(25)، 105-118.
  4. کرم‌زاده، سیامک؛ مرادیان، بهرام (1396). حقوق ایران در بهره‌برداری از رودخانۀ هیرمند از منظر حقوق بین‌الملل. نشریۀ مطالعات حقوق انرژی. 3(2): 339-370.

 

ب) گزارش‌ها

  1. دبیرخانۀ مدیریت جامع زیست‌بومی تالاب‌های بین‌المللی هامون- ادارۀ کل حفاظت محیط زیست استان (1394). برنامۀ مدیریت جامع تالاب‌های بین‌المللی هامون. زاهدان.

 

ج) قوانین

  1. قانون توزیع عادلانۀ آب (1361).

 

د) منابع اینترنتی

  1. روزنامه ایران (1401). افغانستان احداث سدی را در دست دارد که ظرفیت آن 26 برابر سد کمال‌خان است، نابودی هامون با احداث سد بخش آباد افغانستان. شماره 7985، مشاهده‌شده در 29 خرداد 1403، از: https://old.irannewspaper.ir/newspaper/item/623720
  2. میان‌آبادی، حجت؛ قریشی، سیده زهرا (1400). تبعات اقدامات و بررسی مسئولیت افغانستان در حوضۀ آبریز فرامرزی مشترک با ایران. مؤسسۀ مطالعات راهبردی شرق. مشاهده‌شده در 29 خرداد 1403 از: https://www.iess.ir/fa/analysis/2691/.

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books and Book Sections
  3. Brels, S., Coates, D., & Loures, F. (2008). Transboundary water resources management: the role of international watercourse agreements in implementation of the CBD. Secretariat of the CBD.
  4. McCaffrey, S. (2001). The law of international watercourses: non-navigational uses. Oxford: Oxford University Press.
  5. Shelton, D. (2008). Soft Law, in: Armstrong. D. (ed). Routledge Handbook of International Law. London and New York: Routledge Press: 68-80.

 

  1. B) Articles
  2. Brunnée, J., & Toope, S.J. (1994), Environmental security and freshwater resources: a case for international ecosystem law. Yearbook of International Environmental Law, 5(1), 41-76.
  3. Magsig, R. M. (2022). An ecosystem approach in international environmental law relevant to transboundary freshwater ecosystems. Chinese Journal of Environmental Law. 6: 125-154. Doi. https://doi.org/10.1163/24686042-12340081.
  4. McIntyre, O. (2004). The emergence of an ‘ecosystem approach’ to the protection of international watercourses under international law. Review of European Community & International Environmental Law. 13(1), 1-14. Doi. https://doi.org/10.1111/j.1467-9388.2004.00379.x.
  5. Mianabadi, H., Alioghli, S., & Morid, S. (2021). Quantitative evaluation of ‘no-harm’ rule in international transboundary water law in the Helmand River basin. Journal of Hydrology. 599(126368). DOI:10.1016/j.jhydrol.2021.126368.
  6. Scanlon, J & Iza. A. (2003). International Legal Foundations for Environmental Flows. Yearbook of International Environmental Law. 14(1), 81–100. Doi. https://doi.org/10.1093/yiel/14.1.81.
  7. Tanzi, A. M. (2020). The inter‑relationship between no harm, equitable and reasonable utilisation and cooperation under international water law. Int Environ Agreements. 20: 619–629. Doi: 10.1007/s10784-020-09502-7.
  8. Tignino, M., & Bréthaut, Ch. (2020). The role of international case law in implementing the obligation not to cause signifcant harm. International Environmental Agreements: Politics, Law and Economics. 20, 631-648. Doi. https://doi.org/10.1007/s10784-020-09503-6.

 

  1. C) Documents and Reports
  2. Agenda 21. (1992). United Nations Conference on Environment & Development, Rio de Janerio. Brazil.
  3. Award of arbitrator McMahon. (1905). Helmand River Cases. JUS MUNDI. Website: https://jusmundi.com/en/document/decision/en-helmand-river-cases-award-of-arbitrator-mcmahon-monday-10th-april-1905.
  4. CBD Decision V/6. Ecosystem approach (2000). Conference of the parties to the convention on biological diversity at its fifth meeting, Nairobi, 15-26 May.
  5. Convention concerning the protection of the world cultural and natural heritage. (1972).
  6. Convention on the law of the non-navigational uses of international watercourses. (1997).
  7. ICJ Reports (2010). Pulp mills on the river Uruguay (Argentina v. Uruguay), Judgment.
  8. ICJ Reports. (2018). Certain activities carried out by Nicaragua in the border area (Costa Rica v. Nicaragua), Compensation, Judgment.
  9. (1994). Draft articles on the law of the non-navigational uses of international watercourses and commentaries
  10. International Law Association (ILA). (2004). Water resources law, Berlin Conference.
  11. Johannesburg declaration on sustainable development. (2002). UN Doc. A/CONF.199/20.
  12. New Delhi declaration on principles of international law relating to sustainable development. )2002(.
  13. (2013). Indus waters Kishenganga arbitration (Pakistan v. India). Case No. 2011-01. Partial Award.
  14. Ramsar Convention Secretariat (a). (2010). Wise use of wetlands: concepts and approaches for the wise use of wetlands. Ramsar handbooks for the wise use of wetlands, 4th edition, vol. 1. Ramsar Convention Secretariat, Gland, Switzerland.
  15. Ramsar Convention Secretariat (b). (2010). Water-related guidance: an integrated framework for the convention’s water-related guidance. Ramsar handbooks for the wise use of wetlands, 4th edition, vol. 8. Ramsar Convention Secretariat, Gland, Switzerland.
  16. Ramsar Cop 7, Doc. 20.1. (1999). Shared wetlands and river basins of the world: preliminary findings of a GIS analysis.
  17. Report of the Helmand river delta commission, Afghanistan and Iran. (1951).
  18. Resolution VII. 18 (1999). People and Wetlands: The Vital Link. 7th Meeting of the Conference of the Contracting Parties to the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971), San José, Costa Rica.
  19. Resolution VII. 18. (1999). Guidelines for integrating wetland conservation and wise use into river basin management. 7th Meeting of the Conference of the Contracting Parties to the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971), San José, Costa Rica.
  20. Resolution VII. 19. (1999). Guidelines for international cooperation under the Ramsar Convention. 7th Meeting of the Conference of the Contracting Parties to the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971), San José, Costa Rica.
  21. Resolution VIII. 1. (2002). Guidelines for the allocation and management of water for maintaining the ecological functions of wetlands. 8th Meeting of the Conference of the Contracting Parties to the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971), Valencia, Spain.
  22. Resolution VIII.25. (2002). The Ramsar strategic plan 2003-2008. 8th Meeting of the Conference of the Contracting Parties to the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971), Valencia, Spain.
  23. The Brisbane declaration (2007). Conservation gateway, Website: https://www.conservationgateway.org/Documents/Brisbane-Declaration-English.pdf.
  24. Vienna Convention on the Law of Treaties, (1969).

 

  1. D) Websites
  2. Ramsar Sites Information Service. (n.d). Website: https://rsis.ramsar.org/ris/42; https://rsis.ramsar.org/ris/44.
  3. UNESCO World Heritage Convention. (n.d). Hamoun lake. Website: https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5276/.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دوره 55، شماره 4 - شماره پیاپی 44
زمستان 1404
زمستان 1404
صفحه 2635-2656

  • تاریخ دریافت 02 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 21 آبان 1403

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما