فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

گذر از دولت تنظیم‌گر به حکمرانی تنظیمی در پرتو قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

غلامرضا بیات شاه‌پرست 1
ولی رستمی 2

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران، پردیس کیش، کیش، ایران

2 استاد گروه حقوق عمومی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jplsq.2024.363659.3384
چکیده
گذر از دولت تنظیم‌گر به حکمرانی نظارتی نشان‌دهندۀ تغییر رویکرد به تنظیم‌گری و حکمرانی در جوامع است. در گذشته، الگوی دولت تنظیم‌گر بر تصمیم‌گیری از بالا به پایین متکی بود، جایی که دولت نقش مسلط را در تنظیم و اجرای مقررات ایفا می‌کرد. با این‌ حال، همان‌طورکه جوامع پیچیده‌تر و به‌هم‌پیوسته‌تر شدند، آشکار شد که یک رویکرد مشارکتی و فراگیرتری برای رسیدگی به برآوردن نیازهای متنوع ضروری است. این امر به ظهور حکمرانی تنظیمی منجر شد. تاریخچۀ تنظیم‌گری در ایران حکایت از آن دارد که رویکرد غالب در حوزۀ تنظیم‌گری همان اقدامات دولت تنظیم‌گر بوده است؛ با این ‌حال، قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی مصوب 08/11/1386 بیانگر تحولی در نظام تنظیم‌گری در ایران است. در این مقاله با روش تحقیق تحلیلی – توصیفی و در پی پاسخ به این پرسش که گذر از دولت تنظیم‌گر به حکمرانی تنظیمی چگونه رخ داده است؟ تلاش شده است پس از بررسی ظرافت‌های نظری در حوزۀ دولت تنظیم‌گر و حکمرانی تنظیمی، به بررسی شورای رقابت به‌عنوان یکی از ارکان حکمرانی تنظیمی پرداخته شده و مهم‌ترین موانع ناکارامدی شورا تبیین شود.

کلیدواژه‌ها

اصل 44
حکمرانی تنظیمی
دولت تنظیم‌گر
شورای رقابت
موضوعات

عنوان مقاله English

The transition from regulatory state to regulatory governance in the light of the general policy implementation law of the forty-fourth article of the constitution

نویسندگان English

Gholamreza Bayat Shahparast 1
Vali Rostami 2
1 PhD Student of Public Law, University of Tehran, Kish Province, Kish, Iran
2 Professor, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Iran
چکیده English

The transition from regulatory state to regulatory governance indicates a change in the approach to regulation and governance in societies. In the past, the regulatory state model relied on top-down decision-making, where the government played a dominant role in setting and enforcing regulations. However, as societies became more complex and interconnected, it became clear that a more inclusive and collaborative approach was necessary to address diverse needs. This led to the emergence of regulatory governance. The history of regulation in Iran says that the approach of the format in the field of regulation was the regulatory government; however, the law on the implementation of the general policies of the forty-fourth article of the constitution approved on 08/11/2013 represents a change in the regulatory system in Iran. In this article, with the analytical-descriptive research method and in search of an answer to the question, how did the transition from regulatory government to regulatory governance take place? After examining the theoretical subtleties in the field of regulatory government and regulatory governance, it has been tried to examine the competition council as one of the pillars of regulatory governance and to explain the most important obstacles to the council's inefficiency.

کلیدواژه‌ها English

Regulatory State
Regulatory Governance
Principle Forty-four
Competition Council
  1. فارسی

الف) کتاب‌ها

  1. مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری (1400). درآمدی بر دولت تنظیم‌گر. تهران: مرکز بررسی استراتژیک ریاست جمهوری.

 

ب) مقالات

  1. اصغرنیا، مرتضی و رستمی، ولی (1399). نقد و آسیب‌شناسی نظام حقوقی تنظیم مقررات اقتصادی ایران از منظر حقوق رقابت. فصلنامۀ علمی پژوهش‌های اقتصاد صنعتی، 4(11)، صص 61–76.
  2. چراتیان، ایمان (1392). واکاوی چالش‌های شورای رقابت. مجلس و راهبرد، 20(37)، 67–102.
  3. حسینی، مینا؛ غفاری، بهنام (1399). مطالعۀ تطبیقی رابطۀ حقوقی نهادهای رقابتی و نهادهای تنظیم‌گر بخشی؛ از تضاد تا تعامل. مطالعات حقوق تطبیقی، 11(2)، 525–550.
  4. حکیم‌جوادی، احمد؛ پاسبان، محمدرضا (1396). بررسی تطبیقی مقررات ماهوی کنترل ادغام از منظر حقوق رقابت در نظام‌های حقوقی اتحادیۀ اروپا و ایران. مجلس و راهبرد، 24(90) (تابستان)، 271–308.
  5. زمانیان، مرتضی؛ محمدزاده، احسان؛ ذوالفقاری، امیراحمد؛ امامیان، سیدمحمدصادق (1397). نظام ملی تنظیم‌گری 1: مفهوم تنظیم‌گری و ارتباط آن با نظام حکمرانی. گزارش پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1–55.
  6. صادقی مقدم، محمدحسن؛ صادقی، محمد (1393). مطالعۀ نهادهای حقوقی نظارت بر بازار رقابتی (در ایران، اتحادیۀ اروپا و ایالات متحده). فصلنامۀ پژوهشنامۀ اندیشه‌های حقوقی، 2(1)، 27–54.
  7. وحدانی‌نیا، ولی‌اله؛ درودی، مسعود (1398). سیاستگذاری عمومی متفاخر؛ گذار از حکومت‌محوری به حکمرانی. دولت‌پژوهی، 5(18)، 131–170.

 

ج) اسناد

  1. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  2. قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی – مصوب 25/03/1387
  3. اصلاح قانون اجرای سیاست های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی مصوب ۱۳۹۷/۰۳/۲۲.
  4. قانون بهبود مستمر محیط کسب و کار- مصوب 16/11/1390.
  5. قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعۀ کشور- مصوب 10/11/1395.
  6. قانون اصلاح قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب اردیبهشت 1402.
  7. آیین‌نامه اجرایی تأسیس و فعالیت سازمان‌های غیردولتی مصوب مرداد 1384.
  8. آیین‌نامۀ تشکل‌های مردم نهاد - مصوب 27/05/1395.

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books
  3. Bayly, C. A. (2003). The Birth of the Modern World, 1780–1914. Wiley-Blackwell.
  4. Croley, S. P. (2009). Regulation and Public Interests: The Possibility of Good Regulatory Government. Princeton University Press.
  5. Fischer, F. (2012). Participatory Governance: From Theory to Practice. Oxford Handbooks Online.
  6. Goodin, R. (2012). The Theory of Institutional Design. Cambridge University Press.
  7. Greenwood, S., Singer, L., & Willis, W. (2021). Collaborative Governance: Principles, Processes, and Practical Tools. New York: Routledge.
  8. Holzinger, K., & Schmidt, S. K. (2015). From the Positive to the Regulatory State: A Transformation in the Machinery of Governance. Oxford University Press.
  9. Levi-Faur, D. (2018). From Big Government to Big Governance. Oxford University Press.
  10. Levi-Faur, D., Kariv-Teitelbaum, Y., & Medzini, R. (2021). Regulatory Governance: History, Theories, Strategies, and Challenges. Oxford Research.
  11. Moran, M. (2003). The British Regulatory State: High Modernism and Hyper-Innovation. Oxford University Press.
  12. Nonet, P., & Selznick, P. (2001). Law and Society in Transition: Toward Responsive Law. New York: Harper & Row.
  13. Olson, M. (2009). The Logic of Collective Action: Public Goods and the Theory of Groups. Cambridge, MA: Harvard University Press.

 

  1. B) Articles
  2. Amuzegar, J. (2010). Iran’s Fourth Plan: A Partial Assessment. Middle East Policy, 17(4) (Winter).
  3. Amuzegar, J. (2010). Iran’s Fourth Plan: A Partial Assessment. Middle East Policy, 17(4), Winter.
  4. Koop, C., & Lodge, M. (2015). What is Regulation? An Interdisciplinary Concept Analysis. Regulation & Governance, 11, 95–108.
  5. Ongaro, E., Gong, T., & Jing, Y. (2019). Toward Multi-Level Governance in China? Coping with Complex Public Affairs Across Jurisdictions and Organizations. Public Policy and Administration, 34(2), 105–120.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 آذر 1405

  • تاریخ دریافت 07 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 21 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 21 آبان 1403

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما