فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

طرح برون‌سپاری پناهجویان بریتانیا به روآندا با نگاهی بر سیاست مهاجرتی ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

امیرمسعود پورموسی 1
مهین سبحانی 2

1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

2 استادیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

https://doi.org/10.22059/jplsq.2025.392253.3721
چکیده
طرح برون‌سپاری پناهجویان بریتانیا به روآندا، پس از خروج خودخواسته بریتانیا از اتحادیه اروپا، به‌عنوان بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر در خصوص اصلاح سیاست پناهندگی و کنترل مرزهای این کشور به میان آمد. دولت وقت، در 14 آوریل 2022، ذیل یک توافقنامه و دو تذکاریه دیپلماتیک مبنی بر مشارکت در توسعه مهاجرتی و اقتصادی، کشور روآندا را به‌عنوان مقصدی امن برای برون‌سپاری درخواست‌های پناهندگی در نظر گرفت. هدف از این توافقنامه، کاهش سفرهای دریایی خطرناک، جلوگیری از قاچاق انسان و افزایش سرمایه‌گذاری در روآندا عنوان شد. بدین ترتیب طرح مذکور، ذیل فصل 29 قانون تابعیت و مرزهای بریتانیا به مجلس عوام ارائه شد و به قامت قانون درآمد. قانونی که چالش‌های فراوانی را از جمله نگرانی در مورد امنیت کشور سوم و نقض قواعد حقوق بشری در پیش داشت. مقاله حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی، سیاست مهاجرتی بریتانیا را در دوران پسابرگزیت مورد سنجه قرار داده و به بهره‌گیری از تجارب آن در امور مهاجرتی ایران پرداخته است. یافته‌های مقاله بیانگر آن است که این طرح، اصول بنیادینی همچون اصل عدم بازگرداندن اجباری و حق بر درخواست پناهندگی را رو به اضمحلال برده است.

کلیدواژه‌ها

اصل عدم بازگرداندن اجباری (نان‌رِفولمان)
حقوق پناهندگان
سیاست مهاجرتی ایران
طرح برون‌سپاری پناهجویان بریتانیا به روآندا
مهاجران افغانستانی
موضوعات

عنوان مقاله English

The UK's Rwanda Asylum Plan with a Focus on Iran's Migration Policy

نویسندگان English

Amirmasoud Pourmousa 1
Mahin Sobhani 2
1 MA. Student in Criminal Law & Criminology, Faculty of Humanities & Literature, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Humanities & Literature, University of Guilan, Rasht, Iran.
چکیده English

The UK’s Rwanda asylum plan emerged as part of broader efforts to reform asylum policies and strengthen border controls following the country’s voluntary exit from the European Union. On April 14, 2022, the UK government, under a migration and economic development partnership agreement and two diplomatic memoranda, designated Rwanda as a safe destination for outsourcing asylum applications. The stated objectives of this agreement included reducing dangerous sea crossings, preventing human trafficking, and increasing investment in Rwanda. Consequently, the proposed plan was introduced to the House of Commons under Chapter 29 of the UK’s Nationality and Borders Act and subsequently enacted into law. However, this legislation has faced significant challenges, including concerns over the safety of the third country and potential violations of human rights principles. This paper adopts a descriptive-analytical approach to evaluate the post-Brexit asylum policies embedded in the UK’s Nationality and Borders Act and examines how Iran can leverage these experiences in its refugee policy. The findings indicate that the UK’s asylum outsourcing scheme undermines fundamental principles such as the principle of non-refoulement and the right to seek asylum, posing serious threats to refugee protections.

کلیدواژه‌ها English

Non-Refoulement Principle
Refugee Rights
Iran’s Migration Policy
The UK's Rwanda Asylum Plan
Afghan Migrants
  1. فارسی

الف) کتاب‌ها

  1. پیتری، میشل (1403). بازدید از بازداشتگاه پناهجویان. مترجم امیرمسعود پورموسی، تهران: انتشارات بین‌المللی آبرنگ.
  2. ضیائی بیگدلی، محمدرضا (1402). حقوق بین‌الملل عمومی. تهران: گنج دانش.
  3. قاری سیدفاطمی، محمد (1396). حقوق بشر در جهان معاصر. 2 جلد، تهران: نگاه معاصر.
  4. میرمحمّدصادقی، حسین (1399). جرایم علیه شخصیت معنوی اشخاص. تهران: میزان.

 

ب) مقالات

  1. بابائی‌راغب، اسماعیل؛ سلیمی ترکمانی، حجت؛ رضایی پیش رباط، صالح؛ رستم‌زاد، حسین (1401). تاملی بر رویۀ دیوان اروپائی حقوق بشر در خصوص درخواست پناهندگی اتباع ایرانی. مجلۀ مطالعات حقوقی، 14 (2)، 237-209. https://www.doi.org/10.22099/jls.2021.41064.4438
  2. بیگ‌زاده، ابراهیم؛ آذرپندار، احمدرضا (1403). حق مشارکت کودکان در فرایند پناهندگی. فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، 27 (2)، 19-34. https://doi.org/10.48308/jlr.2024.233481.2608
  3. 7. پورموسی، امیرمسعود؛ سبحانی، مهین (1405). اصل عدم بازگرداندن اجباری ثانویه در پرتو سیاست برون‌سپاری پناهجویان استرالیا. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، - ()، 8-9. https://doi.org/10.22054/qjpl.2025.85868.3109
  4. شهبازی، آرامش؛ مقدمی خمامی، نیلوفر (1398). حمایت از حق انسجام و همبستگی مجدد خانواده در چارچوب حقوق بین‌الملل پناهندگی: تأملی در رویه و نظریه. فصلنامۀ پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 23 (3)، 185-212. http://dorl.net/dor/20.1001.1.22516751.1398.23.3.6.1
  5. علیرضائی، حمید؛ حکاک‌زاده، محمدرضا؛ کفایی‌فر، محمدعلی (1403). منع اعادۀ پناهندگان در حقوق ایران، اتحادیۀ اروپا و اسناد بین‌المللی. فصلنامۀ مطالعات فقه اقتصادی، 6 (5)، 365-382. https://www.doi.org/10.22034/ejs.2024.470160.1890
  6. کیهانلو، فاطمه (1382). بررسی امکان اعمال اصل ممنوعیت اعاده در مواجهه با حرکات گستردۀ آوارگان جنگی. فصلنامۀ پژوهش‌های حقوقی، 2 (4)، 133-153. https://jlr.sdil.ac.ir/article_44788.html
  7. کیهانلو، فاطمه؛ دادمهر، هادی (1399). نقض تعهدات بین‌المللی ایالات متحدۀ امریکا در قبال کاروان پناهجویان امریکای لاتین. مجلۀ حقوقی بین‌المللی، 37 (62)، 175-198. https://doi.org/10.22066/cilamag.2019.104909.1676
  8. مختارزاده، سعیده؛ انصاری، هانیه (1401). چارچوب سیاستگذاری و حقوق پناهندگان در ایران، با تأکید بر سیستم تعیین وضعیت پناهندگی. سیاست‌نامۀ علم و فناوری، 12(4)، 99-117. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24767220.1401.12.4.2.3
  9. مقدسی‌فر، محمدرضا؛ شایگان، فریده (1403). شرط‌ناپذیری اصل ممنوعیت بازگردانی پناهنده در پرتو رویۀ قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر. فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، 25 (82)، 241-276. https://doi.org/10.22054/qjpl.2022.62515.2646
  10. مهدی‌پور، سیده فاطمه؛ سبحانی، مهین؛ مقصودی، رضا (1400). نقد و بررسی شرایط و آثار قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی 1398. فصلنامۀ مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 12 (23)، 134-111. https://doi.org/10.22034/law.2021.39615.2604

 

ج) تارنماهای الکترونیکی

  1. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا). قاتلان رضا براتی در پاپواگینه نو محاکمه می‌شوند. منتشرشده در 7 اسفند 1393، دسترسی‌یافته در 10 مرداد 1404، در: https://B2n.ir/IRNA-RezaBarati
  2. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا). ناامیدی از سازمان ملل، علت خودسوزی پناهجوی ایرانی در نائورو. منتشرشده در 6 اسفند 1397، دسترسی‌یافته در 14 مرداد 1404 در: https://B2n.ir/IRNA-OmidMasoumAli
  3. خبرگزاری دانشجو. دولت استرالیا در مرگ «حمید خزایی» مقصر شناخته شد. منتشرشده در 8 مرداد 1397، دسترسی‌یافته در 25 تیر 1404 در: https://b2n.ir/SNNnews-HamidKhazaei
  4. دانشگاه ادیان و مذاهب، نشست علمی بررسی حقوقی طرح سازمان ملی مهاجرت، مشاهده در 7 اردیبهشت 1404،https://urd.ac.ir/fa/88172
  5. سایت آرای دیوان دادگستری اتحادیۀ اروپا. پروندۀ محمد فیروز قربانی، مشاهده در 23 مهر 1403،

https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=155104&doclang=EN

  1. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. قانون مربوط به وضع پناهندگان و پروتکل آن، مشاهده در 22 مهر 1403، https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/97439

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books
  3. Gammeltoft-Hansen, T. (2011). Refugee protection and the reach of the non-refoulement principle. Cambridge University Press DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511763403.005
  4. Khalid Koser. Irregular migration, state security and human security, Global Commission on International Migration (GCIM), (2005): 5.
  5. Lauterpacht, E., & Bethlehem, D. (2003). The scope and content of the principle of non-refoulement: Opinion. In E. Feller, V. Türk, & F. Nicholson (Eds.), Refugee protection in international law: UNHCR’s global consultations on international protection (p. 116). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511493973
  6. Marlou Schrover, Joanne Van Der Leun. Illegal Migration and Gender in a Global and Historical Perspective, (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2008): 5.
  7. Nethery, A., & Silverman, S. (Eds.). (2015). Immigration detention: The migration of a policy and its human impact. London & New York: Routledge. (p. 110). DOI: https://doi.org/10.25071/1920-7336.40431

 

  1. B) Articles
  2. Allain, J. (2002). The jus cogens nature of non-refoulement. International Journal of Refugee Law, 13(4), 557. https://doi.org/10.1093/ijrl/13.4.533
  3. Atkins, S., & Walsh, K. (2024). R (AAA) v SSHD and the implications of customary international law for the UK. Legal Studies, 44(3), 391–397. https://doi.org/10.1017/lst.2024.12
  4. James Tobin. “Nationality and Borders Bill”, The House of Lords Library Briefing, (21 December, 2021): 12.
  5. Mujuzi, Jamil. “The Southern African Development Community (SADC) Protocol on the Inter-State Transfer of Sentenced Offenders (2019): Highlighting potential contentious human rights issues”, International Law Review, Vol. 42 (2025): 150-151.
  6. Saenz Perez, C. (2023). The securitization of asylum: A review of UK asylum laws post-Brexit. International Journal of Refugee Law, 35(3), 304-305. https://doi.org/10.1093/ijrl/eead030
  7. Wu Katherine. “Economic Consequences of UK Immigration Reform Following Brexit”, Perspectives on Business and Economics, Vol. 36 (2018): 65. Retrieved from https://preserve.lib.lehigh.edu/

 

  1. C) Cases
  2. Case of Asylum Seekers in Europe: M.S.S v Belgium and Greece, accessed February 14,2025, https://www.corteidh.or.cr/tablas/r27639.pdf
  3. Coroners Court of Queensland. Inquest into the Death of Hamid Khazaei. File No. 2014/3292. Delivered at Brisbane on 30 July 2018, Accessed on August 5, 2025 at: https://www.courts.qld.gov.au/__data/assets/pdf_file/0005/577607/cif-khazaei-h-20180730.pdf
  4. Court of Appeal (England and Wales). (2023). AAA and others v. Secretary of State for the Home Department: Judgment summary (29 June 2023). Judiciary of England and Wales. Retrieved from https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2023/06/AAA-v-SSHD-summary-290623.pdf
  5. England and Wales High Court (Administrative Court). (1999). R v Uxbridge Magistrates Court & Another ex parte Adimi; R v Crown Prosecution Service ex parte Sorani; R v Secretary of State for the Home Department ex parte Sorani; R v Secretary of State for the Home Department & Another ex parte Kaziu [1999] EWHC Admin 765. Retrieved from http://fmp.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/252/2017/12/0755.pdf
  6. European Court of Human Rights. (1989). Soering v. The United Kingdom (Application No. 14038/88). Strasbourg: Council of Europe, https://www.globalhealthrights.org/wp-content/uploads/2014/01/ECtHR-1989-Soering-v.-United-Kingdom.pdf
  7. European Court of Human Rights. (2000). T.I. v. The United Kingdom (Application No. 43844/98, Decision as to the Admissibility). European Database of Asylum Law. Retrieved from https://www.asylumlawdatabase.eu/en/content/ecthr-ti-v-united-kingdom-application-no-4384498-decision-admissibility-7-march-2000
  8. European Court of Human Rights. (2011). M.S.S. v. Belgium and Greece (Application No. 30696/09). European Database of Asylum Law. Retrieved from https://www.asylumlawdatabase.eu/en/content/ecthr-mss-v-belgium-and-greece-gc-application-no-3069609
  9. European Court of Human Rights. (2012). Hirsi Jamaa and Others v. Italy (Application No. 27765/09) [Grand Chamber]. European Database of Asylum Law. Retrieved from https://www.asylumlawdatabase.eu/en/content/ecthr-hirsi-jamaa-and-others-v-italy-gc-application-no-2776509
  10. European Court of Human Rights. (2019). Ilias and Ahmed v. Hungary (Application No. 47287/15). European Database of Asylum Law. Retrieved from https://www.asylumlawdatabase.eu/en/content/ecthr-ilias-and-ahmed-v-hungary-application-no-4728715-21-november-2019-0
  11. R (on the application of AAA and others) (Respondents/Cross Appellants) v Secretary of State for the Home Department (Appellant/Cross Respondent)”, accessed January 30, 2025, https://supremecourt.uk/uploads/uksc_2023_0093_press_summary_435372d8db.pdf
  12. R v Uxbridge Magistrates Court & Adimi R v Crown”, accessed October 13, 2024, https://www.refworld.org/jurisprudence/caselaw/gbrhcqb/1999/en/97131

 

  1. D) Websites
  2. BBC News. (2024, May 10). Keir Starmer vows to scrap Rwanda asylum scheme ‘straight away’. Retrieved from https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68984778
  3. Migration Policy Institute. One of the World’s Largest Refugee Populations: Afghans Have Faced Increasing Restrictions in Iran, accessed on February 11, 2025 https://www.migrationpolicy.org/article/afghan-refugees-iran,
  4. Moving under Threats: The Treacherous Journeys of Refugees who ‘Voluntary’ Departed from Israel to Rwanda and Uganda and Reached Europe, accessed January 31, 2025, https://blogs.law.ox.ac.uk/research-subject-groups/centre-criminology/centreborder-criminologies/blog/2018/10/moving-under

 

  1. E) Documents
  2. Afghanistan Situation: Afghan Returns from Iran and Pakistan, (Published on 1 August 2025), Accessed on August 5, 2025 at: https://data.unhcr.org/fr/documents/download/117913
  3. Asylum Seeker Resource Centre. (2014). Operation Sovereign Borders، Retrieved from https://asrc.org.au/wp-content/uploads/2013/07/Operation-Sovereign-Borders-May-2014.pdf
  4. Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment, accessed on March 3, 2025, https://www.ohchr.org/sites/default/files/cat.pdf
  5. Council of the European Union. Council Directive 2005/85/EC of 1 December 2005 on minimum standards on procedures in Member States for granting and withdrawing refugee status, OJ L 326, 13.12.2005, p. 13–34, accessed on February 15, 2025, Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32005L0085
  6. Gautier, P. (n.d.). ‘Memoranda of Understanding’: Mere political commitments or a well-established category of international treaty law? What distinguishes a legally binding agreement from a non-legally binding instrument? [Presentation]. ICJ & UCLouvain. https://rm.coe.int/1-1-mou-ph-gautier-powerpoint/1680a23545
  7. Global Detention Project. (2018). France immigration detention. Global Detention Project. Retrieved from https://www.globaldetentionproject.org/countries/europe/france
  8. Home Office. “Nationality and Borders Bill”, The House of Commons, (4th November, 2021): 40-42. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2022/36/pdfs/ukpga_20220036_en.pdf
  9. House of Commons Library. (2024). The UK-Rwanda migration and economic development partnership (Research Briefing No. 9568). Retrieved from https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-9568/CBP-9568.pdf
  10. House of Lords International Agreements Committee. (2022). Memorandum of Understanding between the UK and Rwanda for the provision of an asylum partnership arrangement (7th Report of Session 2022–23, HL Paper 71). London: House of Lords. Retrieved from https://committees.parliament.uk/publications/30322/documents/175339/default/
  11. Iran-UNHCR Data Portal, Fact Sheet November 2022, Accessed on March 3, 2025 at: https://data.unhcr.org/en/documents/download/98617#:~:text=According%20to%20data%20received%20from,Afghans%20and%2020%2C000%20are%20Iraqis
  12. Legislative Scrutiny: Nationality and Borders Bill, Home Office Decission Making, Age Assessments, and Deprivation of Citizenship Orders, accessed 15 October 2024, https://committees.parliament.uk/publications/8549/documents/86371/default
  13. Observation on Nationality and Borders Bill”, accessed October 13, 2024, https://www.unhcr.org/uk/sites/uk/files/legacy-pdf/615ff04d4.pdf
  14. Refugee Council. “Differential Treatment (Clause 11 of the Nationality and Borders Act)”, accessed 13 October 2024, https://www.refugeecouncil.org.uk/information/refugee-asylum-facts/differential-treatment-clause-11
  15. Southern African Development Community. (2003). Regional indicative strategic development plan. Gaborone, Botswana: SADC Secretariat. Retrieved from https://www.sadc.int/sites/default/files/2021-08/Regional_Indicative_Strategic_Development_Plan.pdf
  16. Sturge, G. (2025, March 4). Asylum statistics (Research Briefing SN01403). House of Commons Library. https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn01403/
  17. The European Court grants Urgent Interim Measures in Case Concerning Asylum-seeker’s Imminent Removal from the UK to Rwanda, accessed January 30, 2025, https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7359967-10054452&filename=Interim%20measure%20granted%20in%20case%20concerning%20asylumseeker%E2%80%99s%20imminent%20removal%20from%20the%20UK%20to%20Rwanda.pdf
  18. The European Union. “Regulation (EU) No 604/2013 of the European Parliament and of the Council”, Official Journal of the European Union, (2013): 31-59. Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/604/oj/eng
  19. The Migration Observatory. (2020, May 20). Immigration detention in the UK. The Migration Observatory at the University of Oxford. Retrieved from, accessed on 27 April 2025, https://migrationobservatory.ox.ac.uk/resources/briefings/immigration-detention-in-the-uk/
  20. UK Home Office. (2021). Nationality and Borders Bill: Explanatory notes (HL Bill 82). London: UK Home Office. Retrieved from https://bills.parliament.uk/publications/44460/documents/1174
  21. UK Home Office. (2024). Failure to travel to Bibby Stockholm vessel: Policy guidance (Version 4.0). London: UK Home Office. Retrieved from https://assets.publishing.service.gov.uk/media/65f197549812278a47f6132d/Failure+to+Travel+to+Bibby+Stockholm+Vessel+policy+guidance.pdf
  22. UK Life Info. (n.d.). UK-Rwanda asylum partnership. UK Life Info. Retrieved April 27, 2025, from https://uklifeinfo.co.uk/uk-rwanda-asylum-partnership/
  23. UK Parliament. (1971). Immigration Act 1971 (Chapter 77). London: The Stationery Office. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1971/77/pdfs/ukpga_19710077_en.pdf
  24. UK Parliament. (1998). Human Rights Act 1998 (Chapter 42). London: The Stationery Office. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1998/42/data.pdf
  25. UK Parliament. (2015). Modern Slavery Act 2015 (Chapter 30). London: The Stationery Office. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2015/30/pdfs/ukpga_20150030_en.pdf
  26. UK Parliament. (2024). Safety of Rwanda (Asylum and Immigration) Act 2024 (Chapter 8). London: The Stationery Office. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2024/8/enacted https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2024/8/pdfs/ukpga_20240008_en.pdf
  27. (2019). Handbook on procedures and criteria for determining refugee status and guidelines on international protection under the 1951 Convention and the 1967 Protocol relating to the status of refugees. Geneva: UNHCR. Retrieved from https://www.refworld.org/docid/4714a1bf2.html
  28. United Nations. (1982). United Nations Convention on the Law of the Sea. Treaty Series No. 81 (1999). London: The Stationery Office. Retrieved from: https://treaties.fcdo.gov.uk/data/Library2/pdf/1999-TS0081.pdf
  29. Weis, P. (Ed.). (1951). The refugee convention, 1951: The travaux préparatoires analyzed with a commentary by Dr. Paul Weis. United Nations High Commissioner for Refugees. https://www.unhcr.org/sites/default/files/legacy-pdf/4ca34be29.pdf
  30. Work Permit, accessed on February 14, 2025 https://iscidestekmerkezi.org/wp-content/uploads/2018/09/Work-Permit-ENG.pdf
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 مرداد 1406

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 08 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 13 مرداد 1404

صفحه اصلی

اصول اخلاقی انتشار مقاله

فرایند ارزیابی و پذیرش مقالات

ارسال مقاله

بانک‌ها و نمایه‌نامه‌ها

تماس با ما