دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانش‌آموختة دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

قانون اساسی‌گرایی در دادرسی کیفری متضمن تعیین اصول و چارچوب دادرسی کیفری به موجب قانون اساسی است تا سایر قوانین و مقررات براساس این اصول وضع شوند و آنچه در این مفهوم از قانون اساسی مدنظر است، قانون اساسی به معنای عام، یعنی اعم از قانون اساسی مدون و غیرمدون است. در واقع، با توجه به جایگاه والای قانون اساسی در نظام‌های حقوقی، قانون اساسی‌گرایی در دادرسی کیفری، تضمین‌کنندۀ حقوق بنیادین افراد و مانع کاربرد خودسرانۀ قدرت توسط متولیان نظام عدالت کیفری است. استقلال قضایی، استقلال تقنینی و دادرسی اساسی را می‌توان از ابزارهای تضمین قانون اساسی‌گرایی در دادرسی کیفری دانست. سؤال اصلی آن است که آیا می‌توان قائل به قانون اساسی‌گرایی در حوزۀ دادرسی کیفری در نظام حقوقی ایران بود؟ با توجه به اصول متعدد قانون اساسی در خصوص تضمین حقوق بنیادین افراد در دادرسی کیفری و پیش‌بینی استقلال قضایی، استقلال تقنینی و دادرسی اساسی در این قانون، می‌توان گفت که قانون اساسی‌گرایی در دادرسی کیفری در نظام حقوقی ایران مورد توجه قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Constitutionalism in Criminal Procedure

نویسندگان [English]

  • Ali Khaleghi 1
  • Najmeh Ghaffari Elahi Kashani 2

1 Associate Prof., Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran

2 Ph.D. in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Constitutionalism in criminal procedure implies that principles and frameworks of criminal procedure are determined by the Constitution and other statutes and regulations should comply with them. In this sense, the Constitution involves both codified and uncodified Constitution. Because of high rank of the Constitution in legal systems, constitutionalism in criminal procedure, protects human basic rights and prevents criminal justice system's administrators from abusing their powers. Judicial independence, legislative independence and constitutional review are mechanisms of constitutionalism in criminal procedure. According to numerous principles of the Constitution of Iran which are about protecting human basic rights, Judicial independence, legislative independence and constitutional review, we can say that constitutionalism in criminal procedure is considered in Iran's legal system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • legislative independence
  • Judicial Independence
  • basic rights
  • Constitutional review
  • Criminal Procedure
  • Constitution
  • Constitutionalism
  1. فارسی

الف) کتاب‌ها

  1. آقایی طوق، مسلم؛ شمس، عرفان؛ فریادی، مسعود؛ مشهدی، علی (1389)، مرزهای تقنین و اجرا در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: ریاست جمهوری، معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات.
  2. بشیریه، حسین (1380)، آموزش دانش سیاسی (مبانی علم سیاست نظری)، تهران: مؤسسة نگاه معاصر.
  3. خالقی، علی (1398)، نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چ چهاردهم، تهران: شهر دانش.
  4. راسخ، محمد؛ کوششکار، ریحانه؛ عامری، فائزه (1394)، وضع مقرره در قوة قضاییه، تهران: دراک.
  5. غمامی، سید محمدمهدی؛ منصوریان، مصطفی ( 1393)، مفاهیم، مبانی و الگوهای دادرسی اساسی، در دادرسی اساسی تطبیقی، مطالعة مبانی، ساختارها و صلاحیت‌های نهاد دادرسی اساسی، جمعی از نویسندگان، زیر نظر دکتر سید محمدمهدی غمامی، تهران: پژوهشکدۀ شورای نگهبان.
  6. مدنی، سید جلال‌الدین (1368)، حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، ج 2، تهران: سروش.
  7. نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین (1391)، دربارۀ امنیت شناسی (از حق بر امنیت تا حق بر تأمین)، دیباچه در رضوانی، سودابه، مدیریت انسان‌مدار ریسک جرم، تهران: میزان.
  8. هاشمی، سید محمد (1386)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج 2، تهران: میزان.
  9. وینسنت، اندرو (1391)، نظریه‌های دولت، ترجمة حسین بشیریه، تهران: نشر نی.

 

ب) مقالات

  1. تقی‌زاده، جواد، نجابت‌خواه، مرتضی؛ فدایی، رضوان (1395)، «صیانت از قانون اساسی توسط قضات محاکم با تأکید بر اصل یکصد و هفتادم قانون اساسی»، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دورۀ 8، ش 1، بهار، ص 27-21.
  2. خالقی، علی (1397)، «حق بر انتخاب وکیل»، در: دایرة‌المعارف علوم جنایی، تهران: میزان، ص 143-130.
  3. فتحی، محمد (1393)، «اصول قانون اساسی در پرتو نظرات شورای نگهبان، اصل سی‌وچهارم»، پژوهشکدة شورای نگهبان، شمارة مسلسل 13930138.

13- گرجی، علی‌اکبر (1394)، «اساسی‌سازی و جنبش حمایت از حق‌ها و آزادی‌ها»، در: مجموعه مقالات در تکاپوی حقوق عمومی، تهران: جنگل، 999-996.

  1. ------------- (1387)، «حاکمیت قانون و محدودیت‌های حق دادخواهی در دیوان عدالت اداری»، حقوق اساسی، سال هفتم، ش 9، ص 189-149.
  2. -------------- (1383)، «مبنا و مفهوم حقوق بنیادین»، نشریة حقوق اساسی، سال دوم، ش 2، ص 26-7.
  3. محسنی، حسن (1396)، « اصل دسترسی به عدالت و حق دادخواهی دولت»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، دورة 47، ش 3، ص 550-531.
  4. مرادخانی، فردین؛ فتحی، یونس (1397)، «رابطۀ دموکراسی و دادرسی اساسی (مطالعۀ موردی آمریکا)»، دانش حقوق عمومی، سال هفتم، ش 20، ص 22-1.
  5. موسی‌زاده، ابراهیم؛ حاج علی خمسه، مرتضی (1397)، «تأملی بر لزوم انطباق یا عدم مغایرت قوانین با سیاست‌های کلی»، دانش حقوق عمومی، سال 7، ش 19، ص 86-73.
  6. میرکمالی، علیرضا؛ حسینی، انسیه (1395)، «دادرسی افتراقی اطفال در قانون آیین دادرسی کیفری 1392»، پژوهشنامة حقوق کیفری ایران، سال هفتم، ش 2، شمارة پیاپی 14، ص 272-245.
  7. نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین (1394)، «درآمدی بر اساسی‌سازی حقوق کیفری» در مجموعه مقالات در تکاپوی حقوق عمومی، تهران: جنگل، ص 996-988.
  8. واعظی، سید مجتبی (1390)، «مطالعۀ تطبیقی مبانی و کارکرد الگوهای دادگستری اساسی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دورة 15، ش 2، ص 173-155.
  9. ویژه، محمدرضا؛ آگاه، وحید (1391)، «کاوشی انتقادی در لایحۀ تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری»، فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، سال 14، ش 38، 161-121.
  10. ویژه، محمدرضا (1383)، «مفهوم اصل برابری در حقوق عمومی نوین»، نشریة حقوق اساسی، سال دوم، ش 2، ص 252-213.
  11. یاوری، اسدالله؛ تنگستانی، محمدقاسم (1395)، «نظام پاسخگویی قوة قضاییه و نسبت آن با استقلال این قوه»، مجلة حقوقی دادگستری، سال 80، ش 95، ص 180-151.

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books
  3. Aghaei Togh, Moslem and the others (2010), The Boundaries between Legislation and Execution in the Constitution of Islamic Republic of Iran,Tehran, Presidential Publications (In Persian).
  4. Ashworth, Andrew and Redmayne, Mike (2010), The Criminal Process, New York, Oxford University Press.
  5. Bashiriyeh, Hossein (2001), Political Science for Everyone, Tehran, Negah-e Moaser (In Persian).
  6. Bevir, Mark (2010), Encyclopedia of political theory, California, SAGE Publications.
  7. Campbell, Tom (2004), Prescriptive Legal Positivism, Law, Right and Democracy, London, UCL Press.
  8. Francioni, Francesco (2007), "The Rights of Access to Justice under Customary International Law", in Access to Justice as a Human Right, Francesco Francioni, Oxford, Oxford University Press.
  9. Frändberg, Åke (2014), From Rechtsstaat to Universal Law-State, an Essay in Philosophical Jurisprudence, New York, Springer International Publishing Switzerland.
  10. Ghamami, Seyyed Mohammad Mehdi & Mansourian, Mostafa (2014), Concepts, Foundations and Patterns of Constitutional Review, Tehran, Guardian Council's Research Institute (In Persian).
  11. Goodin, Robert E., Pettit, Philip and Pogge (2007), A Companion to Contemporary Political Philosophy, Malden, Blackwell Publishing, Vol. II.
  12. Hashemi, Seyyed Mohammad (2007), Constitutional Law in Islamic Republic of Iran, Tehran, Mizan (In Persian).
  13. Kavanagh, Aileen , "The Constitutional Separation of Powers", in Philosophical Foundations of Constitutional Law Edited by David Dyzenhaus and Malcolm Thorburn, Oxford, Oxford University Press.
  14. Kay, Richard s., (2001), "American Constitutionalism", in Constitutionalism, Philosophical Foundations, edited by Larry Alexander, Cambridge, Cambridge University Press.
  15. Khaleghi, Ali (2019), Brief Commentaries on: Code of Criminal Procedure, Tehran, the SD Institude of Law Research & Study (In Persian).
  16. King, Anthony (2007), The British Constitution, Oxford, Oxford University Press.
  17. Locke, John (1980), Second Treatise of Government, Edited by C.B.Macpherson, Indiana, Hackett Publishing Company.
  18. Madani, Seyyed Jalaledin (1989), Constitutional Law in Islamic Republic of Iran, Tehran, Soroush, Vol. 2 (In Persian).
  19. Najafi Abrand Ababdi, Alihossein (2012), About Securology, Introduction in Human- Oriented Crime Risk Management, Tehran, Mizan (In Persian).
  20. Pierson, Christopher (1996), The modern state, London, Routledge.
  21. Rasekh, Mohammad; Kousheshkar Reyhaneh & Ameri, Faezeh (2015), Passing Regulation by the Judiciary, Tehran, Derak (In Persian).
  22. Raz, Joseph (1995), Ethics in the Public Domain, Essays in the Morality of Law and Politics, Oxford, Clarendon Press.
  23. Rosenfeld, Michel (1994), Constitutionalism, Identity, Difference, and Legitimacy: Theoretical Perspective, London, Duke University Press.
  24. Shue, Henry (1980), Basic rights, Princeton, Princeton University Press.
  25. Vincent, Andrew (2012), Theories of the State, translated by Hossein Bashiriyeh, Tehran, Nashreney (In Persian).

 

  1. B) Articles
  2. Alexander, Larry (2010), "What Are Constitutions, and What Should (and Can) They Do?" Social Philosophy & Policy, Vol. 28, pp.1-38.
  3. Henkin, Louis (1992), "A New Birth of Constitutionalism: Genetic Influences and Genetic Defects", Cardozo Law Review, Vol. 14, pp.533-567.
  4. Gorji, Ali Akbar (2015), "Constitutionalisation and Movement for the Protection of Rights and Freedoms", in Collection of Articles (In Pursuit of Public Rights), Tehran, Jangal (In Persian).
  5. ------------------- (2004), "Foundation and Concept of Fundamental Rights", Iranian review of constitutional Law, Issue 2, pp.7-26 (In Persian).
  6. --------------------- (2008), "Rule of Law and Restrictions on the Right to Appeal in the Administrative Justice Court", Iranian review of constitutional Law, Vol.5, Issue 9, pp.149-189 (In Persian).
  7. Fathi, Mohammad (2014), "Principles of the Constitution in the light of views the Guardian Council", Guardian Council's Research Institute. (in Persian)
  8. Fathi, Younes & Moradkhani, Fardin (2018), "The Relationship between Democracy and Constitutional Review (Case Study of the United States of America) ", Quarterly Journal of Public Law Knowledge, Vol.7, Issue 20, pp.1-22 (In Persian).
  9. Khaleghi, Ali (2018), "Right to choose his own counsel" in: Encyclopedia of Criminal Sciences, Vol.3, Tehran, Mizan, pp. 130-143 (In Persian).
  10. Kamali, Ali Reza (2017), "Differential Juvenile Justice in Criminal Procedure Act 1392", Criminal Law Research, Vol. 7, Issue 2, pp. 245-272 (In Persian).
  11. Mohseni, Hassan (2017), "Access to Justice and Government's Right of Action", Private Law Studies Quarterly, Vol.47, Issue 2, pp. 531-550 (In Persian).
  12. Mousazade, Ebrahim, Haj Ali Khamse, Morteza (2018), "A Reflection on the Necessity of “Compliance” or “Non-Contradiction” of the Statutes with the General Policies of the System", Quarterly Journal of Public Law Knowledge, Vol. 7, Issue 19, pp. 73-86 (In Persian).
  13. Najafi Abrand Ababdi, Alihossein (2015) "Introduction to Constitutionalisation of Criminal law", in Collection of Articles (In Pursuit of Public Rights), Tehran, Jangal, pp.988-996.
  14. Taghizadeh, Javad, Nejabatkhah, Morteza and Rezvan Fadaee (2016), "Preservation of Constitution by Judges of Courts with Emphasis on Article 170 of the Constitution", Journal of legal Studies, Shiraz University, Vol.8, Issue 1, pp.21-27 (In Persian).
  15. Vaezi, Mojtaba (2011), "Comparative Study of Foundations and Functions of the Models of Constitutional Justice", Comparative Law Researches, Vol. 15, Issue 2, pp. 155-173 (In Persian).
  16. Vijeh, Mohammadreza & Agah, Vahid (2013), "A Critical Research on the Administrative Justice Court's Procedure Bill", Iranian Review of Constitutional Law, Vol. 14, Issue 38, pp. 121-161 (In Persian).
  17. Vijeh, Mohammadreza (2004), "The Concept of the Principle of Equality in New Public Law", Vol. 2, Issue 2, pp. 213-252 (In Persian).
  18. Yavari, Asadollah & Tangestani, Mohammadghasem (2016), "Accountability of Judiciary and Its Relation with the Concept of Independence of Judiciary", The judiciary Law Journal, Vol. 80, Issue 95, pp.151-180 (In Persian).