دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکدة حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

2 استادیار دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

10.22059/jplsq.2019.265880.1825

چکیده

مفهوم قانون در معنای جدید کمی بیش از دو سده است که وارد منظومة فکری ایرانیان شده است و از همان ابتدای ورود در برخورد با فقه تعارضاتی میان آن دو آشکار شد. یکی از تلاش‌هایی که در پی رفع و توجیه این تعارضات شکل گرفت، رسالة یک کلمه از مستشارالدوله است. متن این رساله سهل و ممتنع است، به‌گونه‌ای که تفاسیر مختلفی از مراد نویسنده در طول تاریخ ارائه شده است. این پژوهش نیز درصدد تحلیل و نقد سه خوانش اصلی از یک کلمه برآمد و سرانجام با روش تحلیل نظری و پردازش منطقی نشان داد که می‌توان نظریة مستشارالدوله را نوعی توجیه قانون از دریچة شریعت دانست که مستلزم برداشت قشری از مفهوم قانون و نگاهی غیراصیل به شریعت است و در نهایت نیز در حل تعارضات شریعت و قانون ناکام است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Contemporary Readings of the Relation of Law and Sharia in “Risalah Yek-Kalameh”

نویسندگان [English]

  • Zeynab Mohammadipour 1
  • Mohammad Javaheri Tehrani 2

1 PhD. Student, Faculty of Law, College of Farabi University of Tehran, Qom, Iran

2 Assistant Professor, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran

چکیده [English]

Iranians are familiar with the new concept of law for more than two centuries, and from the very beginning it became a rival for fiqh that was ultimate rule of Iranian society since dawn of Islam. Many Iranian scholars and politicians tried to handle the conflicts of these two, and one of the most prominent cases was Mirza Yousef Mostashar-Al-Dawlah’s “Risalah Yek-Kalameh”. Reading of this book is simple but complicated, and thus there is many interpretations of the author’s intention. In this study, we analyzed and criticized the three major interpretations of this book. This paper tried to show how Mirza Yousef Khan failed to merge law & sharia in a way that they can get along and become one, because he didn’t find out the exact meaning of those concepts and their limits.

کلیدواژه‌ها [English]

  • concept of law
  • Law and Sharia
  • Mostashar-Al-Dawlah
  • Risalah Yek-Kalameh
  1. فارسی

الف) کتاب‌ها

  1. آبادیان، حسین (1392 الف)، بحران آگاهی و تکوین روشنفکری در ایران، تهران: کویر.
  2. ------------ (1392 ب)، مفاهیم قدیم و اندیشة جدید، تهران: کویر.
  3. آدمیت، فریدون (1340)، فکر آزادی و مقدمة نهضت مشروطیت در ایران، بی‌جا: سخن.
  4. اسلامی، رضا (1394)، مدخل علم فقه، ادوار، منابع، مفاهیم، کتاب‌ها و رجال فقه مذاهب اسلامی، قم: مرکز مدیریت حوزة علمیه و دفتر برنامه‌ریزی و تدوین متون درسی.
  5. اصیل، حجت‌الله (1394)، رساله‌های میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله، تهران: نشر نی.
  6. بیگدلی، عطاءالله (1394)، قانون‌شناسی، تهران: اشراق.
  7. حقدار، علی‌اصغر (1383)، پرسش از انحطاط ایران، بازخوانی اندیشه‌های دکتر سید جواد طباطبایی، تهران: کویر.
  8. داوری اردکانی، رضا (1365)، ناسیونالیسم و انقلاب، بی‌جا: دفتر پژوهش‌ها و برنامه‌ریزی فرهنگی وزارت ارشاد اسلامی.
  9. روسو، ژان ژاک (1341)، قرارداد اجتماعی، غلامحسین زیرک‌زاده، تهران: شرکت سهامی چهر.
  10. طباطبایی، سید جواد (1392 الف)، تأملی درباره ایران، تهران: مینوی خرد، بخش نخست از جلد دوم، مکتب تبریز و مبانی تجددخواهی.
  11. ---------------- (1392ب)، تأملی دربارة ایران، تهران: مینوی خرد، بخش دوم از جلد دوم، مبانی نظریة مشروطه‌خواهی.
  12. عامری، حامد (1394)، تجدد و قانون‌گرایی، اندیشة میرزا یوسف خان مستشارالدوله، تهران: نگاه معاصر.
  13. گرجی، ابوالقاسم (1394)، تاریخ فقه و فقها، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی در دانشگاه‌ها (سمت).
  14. مرادخانی، فردین (1396)، خوانش حقوقی از انقلاب مشروطة ایران، تهران: میزان.
  15. مستشارالدوله، میرزا یوسف‌خان (1393)، رسالة موسوم به یک کلمه به‌همراه دو پیوست انتقادی، امیرحکیمی، بی‌جا: نسخة دیجیتالی.

 

ب) مقالات

  1. راسخ، محمد (1386)، «مدرنیته و حقوق دینی»، نامة مفید، ش 64، صص 3-26.
  2. راسخ، محمد؛ بخشی‌زاده، فاطمه (1393)، «مفهوم قانون در عصر مشروطه: نویسندگان متقدم»، فصلنامة تحقیقات حقوقی، ش 68، صص 1-23.
  3. زارعی، محمدحسین و فردین مرادخانی (1393)، «آشنایی ایرانیان با مفهوم پارلمان در انقلاب مشروطه و مجلس اول»، فصلنامة تحقیقات حقوقی، ویژه‌نامة شمارة 12، صص 431-492.
  4. طباطبایی، سید جواد (1382)، «گسترة اقتدار دینداری در حیات اجتماعی ایرانیان»، تلاش آلمان، ش 11.
  5. قره‌داغی، معصومه (1383)، «زندگانی و اندیشه‌های میرزا یوسف‌خان مستشارالدوله»، علامه، ش 1و2، صص 279-290.
  6. مددپور، محمد (1379)، «روشنفکری،گذشته، حال و آینده»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، ش 25، صص 112-126.
  7. موسوی اصل، سید سعید (1397)، «رویکرد سوبژکتیو به قانون در فلسفة کانت»، حکمت اسلامی، دورة5، ش 1، صص 61-78.
  8. منصورآبادی، عباس؛ موسوی اصل، سید سعید (1394)، «تحول مفهومی قانون طبیعی ذیل سوبژکتیویته دکارتی»، حقوق خصوصی، دورة 12، ش 2، صص 205-231.
  9. وطن‌دوست، غلامرضا (1382)، «اندیشة سیاسی میرزا یوسف‌خان مستشارالدوله و مشروطة ایران»، در: سنجری،آذرمه، مجموعه مقالات همایش بررسی مبانی فکری و اجتماعی ایران بزرگداشت آیت‌الله محمدکاظم خراسانی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص 353-343.
  10. یارمحمدی توسکی، مریم (1392)، «تحلیل جامعه‌شناسی گفتمان روشنفکری هویت‌اندیشی مدرن در آراء سید جواد طباطبایی»، علوم اجتماعی (دانشگاه فردوسی مشهد)، دورة 10، ش 1.

 

  1. عربی

الف) کتاب­ها

  1. نائینی، میرزا محمدحسین (1393)، تنبیه الامه و تنزیه المله، سید جواد ورعی، قم: بوستان کتاب.

 

  1. انگلیسی
  2. A) Books
  3. Abadian, Hossein (2009 A), Old Concepts and New Thought; A Theoretic Introduction to Iran Constitutional Revolution, Tehran: Kavir (In Persian).
  4. Abadian, Hossein. (2009B), The Crisis of Conscious and Formation of Iranian Intellectualism, Tehran: Kavir (In Persian).
  5. Adamiyat, Fereydoun (1961), The Idea of freedom and the beginning of the Constitutional Movement of Iran, sukhan (In Persian).
  6. Islami, Reza (2015), An Introduction to Fiqh, Qom: Howzeh Management Center (In Persian).
  7. Asil, Hojatollah (2015), Mirza Malcom Khan Mostashar Al Dowleh’s Booklets, Tehran: Ney (In Persian).
  8. Bigdeli, Ataollah (2015), Jurisprudence, Tehran: Eshragh Institution (In Persian).
  9. Haghdar, Aliasghar. (2004), Porsesh Az Enhetate Iran-Bazkhaniye Andishehaye Doktor Seyyed Javade Taba Tabayee, Tehran: Kavir (In Persian).
  10. Davari Ardekani, Reza (1986), Revolution and Nationalism, Bureau of Researches and Cultural Planning of Ministry of Culture and Islamic Guidance (In Persian).
  11. Rousseau, Jean-Jacques (1962), Social Contract, Gholamhossein Zirak Zadeh, Tehran: Chehr Publication (In Persian).
  12. Seyyed Javad Tabatabai. (2013 A), On Iran: Tabriz School and Basis Of Modernity, Tehran:, Minooy-E-Kherad (In Persian).
  13. 11. Tabatabai, Seyyed Javad (2013 B), On Iran: The Theory of Constitutionalism in Iran, Tehran: Minooy-E-Kherad (In Persian).
  14. Ameri, Hamed (2015), Modernity and Legalism, Tehran: Negah-e-Moaser (In Persian).
  15. Gorji, Abolqasem (2015), History of Fiqh And Faqihs, Tehran, The Organization for Researching and Composing University Textbooks in The Humanities (SAMT) (In Persian).
  16. Moradkhani, Fardin (2017), Legal Reading from Iran Constitutional Revolution, Tehran: Mizan Legal Foundation (In Persian).
  17. Mostashar-Al-Dowleh, Mirza Yousef Khan. (2014), One Word and Two Critical Attachments, Amir Hakimi, Digital Copy (In Persian).
  18. Nayini, Mirza Mohammad Hasan (2014), Tanbih-Ol-Omma Va Tanzih-Ol-Mella, Seyyed Javad Varaei, Qom: Bustan Ketab (In Arabic).

 

  1. B) Articles
  2. Kant, Immanuel (1996), “Answer to the question: what is enlightenment?”, In what is enlightenment: eighteenth-century answers and twentieth-century questions, translated by James Schmidt, California, university of California press.
  3. Rasekh, Mohammad. (2007), “Modernity and Religious Law”, Name-Ye-Mofid, Vol.64 (In Persian).
  4. Rasekh, Mohammad & Bakhshi Zadeh, Fateme (2014), “The Concept of Law in The Age of Iranian Constitutionalism: Early Writers”, Legal Research Quarterly, Vol.68 (In Persian).
  5. Moradkhani, Fardin & Zarei, Mohammad Hossein. (2014), “Familiarity of Iranians To the Concept of Parliament (Discussion on Foundations)”, Legal Research Quarterly, Special Issue No.12.
  6. Tabatabai, Seyyed Javad. (2003), Region of Power of Religion in Iranians Social Life, Talash In Germany, Vol.11 (In Persian).
  7. Gharadaghi, Masomeh (2004), “Life and Thoughts of Mirza Yousef Khan Mostashar-Al- Dowle"h”, Allame, Vol. 1 & 2 (In Persian).
  8. Madadpoor, Mohammad (2000), “Intellectualism, Past, Present and Future”, Islamic Social Researches, Vol.25 (In Persian).
  9. Mansourabadi, Abbas; Mousavi Asl, Seyed Saied (2016), ‘‘Cartesian Concept of Natural Law Follows the Evolution of Subjectivity’’, private law, 12(2), p 205-231 (In Persian).
  10. Mousavi Asl, Seyed Saeid (2018), “The Subjective Approach To Law In The Philosophy Of Kant”, Hekmat-e-Islami, Vol.5, No.1 (In Persian).
  11. Nelson, Brian. R, (2006), The making of the modern state a theoretical evolution, New York, Palgrave Macmillan.
  12. Vatandoost, Gholamreza (2003), “Political Thought of Mirza Yousef Khan Mostashar-Al-Dowleh And Iran Constitutional Revolution”, In: Sanjari, Azarme, Tribute of Ayatollah Mohamamd Kazem Khorasani Conference Proceedings, Tehran: Publication of University of Tehran, pp. 343-353 (In Persian).
  13. Yarmohammadi Touski, Maryam (2013), “A Sociological Analysis the Intellectual Discourse of Modern Identity Thinking on The Vote of Seyyed Javad-e-Tabatabaii”, Social Science (Mashhad Ferdowsi University), Vol.10, No.1 (In Persian).